Pavan Kumar Paavan Personal Blog Pavan Kumar Paavan Personal Blog Pavan Kumar Paavan Personal Blog
Pavan Kumar Paavan Personal Blog Pavan Kumar Paavan Personal Blog

Laxman Rekha

рд▓рдХ्рд╖्рдордг рд░ेрдЦा рд▓рдХ्рд╖्рдордг рд░ेрдЦा рдЖрдк рд╕рднी рдЬाрдирддे рд╣ैं рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рдЕрд╕рд▓ी рдиाрдо рд╢ाрдпрдж рдирд╣ीं рдкрддा рд╣ोрдЧा। рд▓рдХ्рд╖्рдордг рд░ेрдЦा рдХा рдиाрдо(рд╕ोрдорддिрддी рд╡िрдж्рдпा рд╣ै!) рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХी рдк्рд░ाрдЪीрди рд╡िрдж्рдпाрдУ рдоें рд╕े рдЬिрд╕рдХा рдЕंрддिрдо рдк्рд░рдпोрдЧ рдорд╣ाрднाрд░рдд рдпुрдж्рдз рдоें рд╣ुрдЖ рдеा рдЪрд▓िрдП рдЬाрдирддे рд╣ैं рдЕрдкрдиे рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рд╡िрдж्рдпा рдХो рд╕ोрдорддिрддी рд╡िрдж्рдпा(рд▓рдХ्рд╖्рдордг рд░ेрдЦा) рдорд╣рд░्рд╖ि рд╢्рд░ृंрдЧी рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдПрдХ рд╡ेрджрдорди्рдд्рд░ рд╣ै--'рд╕ोрдоंрдм्рд░рд╣ी рд╡ृрдд्рддं рд░рдд:рд╕्рд╡ाрд╣ा рд╡ेрддु рд╕рдо्рднрд╡ рдм्рд░рд╣े рд╡ाрдЪрдо рдк्рд░рд╡ाрдгрдо рдЕрдЧ्рдиं рдм्рд░рд╣े рд░ेрдд: рдЕрд╡рд╕्рддि' рдпрд╣ рд╡ेрджрдоंрдд्рд░ рдХोрдб рд╣ै рдЙрд╕ рд╕ोрдордиा рдХृрддिрдХ рдпंрдд्рд░ рдХा,рдкृрде्рд╡ी рдФрд░ рдмृрд╣рд╕्рдкрддि рдХे рдордз्рдп рдХрд╣ीं рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рд╡рд╣ рдХेंрдж्рд░ рд╣ै рдЬрд╣ां рдпंрдд्рд░ рдХो рд╕्рдеिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै,рд╡рд╣ рдпंрдд्рд░ рдЬрд▓,рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдХे рдкрд░рдоाрдгुрдУं рдХो рдЕрдкрдиे рдЕंрджрд░ рд╕ोрдЦрддा рд╣ै,рдХोрдб рдХो рдЙрд▓्рдЯा рдХрд░ рджेрдиे рдкрд░ рдПрдХ рдЦाрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдЕрдЧ्рдиि рдФрд░ рд╡िрдж्рдпुрдд рдХे рдкрд░рдоाрдгुрдУं рдХो рд╡ाрдкрд╕ рдмाрд╣рд░ рдХी рддрд░рдл рдзрдХेрд▓рддा рд╣ै! рдЬрдм рдорд╣рд░्рд╖ि рднाрд░рдж्рд╡ाрдЬ рдЛрд╖िрдоुрдиिрдпों рдХे рд╕ाрде рднृрдордг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡рд╢िрд╖्рда рдЖрд╢्рд░рдо рдкрд╣ुंрдЪे рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдорд╣рд░्рд╖ि рд╡рд╢िрд╖्рда рд╕े рдкूрдЫा--рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ों рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рджीрдХ्рд╖ा рдХрд╣ाँ рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪी рд╣ै?? рдорд╣рд░्рд╖ि рд╡рд╢िрд╖्рда рдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рдЬो рдм्рд░рд╣्рдордЪाрд░ी рд░ाрдо рд╣ै-рдЗрд╕рдиे рдЖрдЧ्рдиेрдпाрд╕्рдд्рд░ рд╡рд░ुрдгाрд╕्рдд्рд░ рдм्рд░рд╣्рдоाрд╕्рдд्рд░ рдХा рд╕ंрдзाрди рдХрд░рдиा рд╕ीрдЦ рд▓िрдпा рд╣ै! рдпрд╣ рдзрдиुрд░्рд╡ेрдж рдоें рдкाрд░ंрдЧрдд рд╣ुрдЖ рд╣ै рдорд╣рд░्рд╖ि рд╡िрд╢्рд╡ाрдоिрдд्рд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा! рдпрд╣ рдЬो рдм्рд░рд╣्рдордЪाрд░ी рд▓рдХ्рд╖्рдордг рд╣ै рдпрд╣ рдПрдХ рджुрд░्рд▓рдн рд╕ोрдорддिрддी рд╡िрдж्рдпा рд╕ीрдЦ рд░рд╣ा рд╣ै,рдЙрд╕ рд╕рдордп рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рдЪाрд░ рдЧुрд░ुрдХुрд▓ों рдоें рд╡рд╣ рд╡िрдж्рдпा рд╕िрдЦाрдИ рдЬाрддी рдеी, рдорд╣рд░्рд╖ि рд╡िрд╢्рд╡ाрдоिрдд्рд░ рдХे рдЧुрд░ुрдХुрд▓ рдоें,рдорд╣рд░्рд╖ि рд╡рд╢िрд╖्рда рдХे рдЧुрд░ुрдХुрд▓ рдоें,рдорд╣рд░्рд╖ि рднाрд░рдж्рд╡ाрдЬ рдХे рдпрд╣ां,рдФрд░ рдЙрджाрд▓рдХ рдЧोрдд्рд░ рдХे рдЖрдЪाрд░्рдп рд╢िрдХाрдордХेрддु рдХे рдЧुрд░ुрдХुрд▓ рдоें! рд╢्рд░ृंрдЧी рдЛрд╖ि рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рд▓рдХ्рд╖्рдордг рдЙрд╕ рд╡िрдж्рдпा рдоें рдкाрд░ंрдЧрдд рдеा! рдПрдХ рдЕрди्рдп рдм्рд░рд╣्рдордЪाрд░ी рд╡рд░्рдгिрдд рднी рдЙрд╕ рд╡िрдж्рдпा рдХा рдЕрдЪ्рдЫा рдЬाрдирдХाрд░ рдеा! 'рд╕ोрдоंрдм्рд░рд╣ि рд╡ृрдд्рддं рд░рдд: рд╕्рд╡ाрд╣ा рд╡ेрддु рд╕рдо्рднрд╡ рдм्рд░рд╣े рд╡ाрдЪрдо рдк्рд░рд╡ाрдгрдо рдЕрдЧ्рдиं рдм्рд░рд╣े рд░ेрдд:рдЕрд╡рд╕्рддि'--рдЗрд╕ рдоंрдд्рд░ рдХो рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рд╕े рдЙрд╕ рд╕ोрдордиा рдХृрддिрдХ рдпंрдд्рд░ рдоें рдЬिрд╕рдиे рдЕрдЧ्рдиि рдХे рд╡ाрдпु рдХे рдЬрд▓ рдХे рдкрд░рдоाрдгु рд╕ोрдЦ рд▓िрдП рд╣ैं рдЙрди рдкрд░рдоाрдгुрдУं рдоें рдлोрд░рди рдЖрдХाрд╢ीрдп рд╡िрдж्рдпुрдд рдоिрд▓ाрдХрд░ рдЙрд╕рдХा рдкाрдд рдмрдиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै! рдлिрд░ рдЙрд╕ рдпंрдд्рд░ рдХो рдПрдХ्рдЯिрд╡ेрдЯ рдХрд░ें рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдорджрдж рд╕े рдПрдХ рд▓ेрдЬрд░ рдмीрдо рдЬैрд╕ी рдХिрд░рдгों рд╕े рдЙрд╕ рд░ेрдЦा рдХो рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рдЦींрдЪ рджें! рдЙрд╕рдХे рдЕंрджрд░ рдЬो рднी рд░рд╣ेрдЧा рд╡рд╣ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рд╣ेрдЧा,рд▓ेрдХिрди рдмाрд╣рд░ рд╕े рдЕंрджрд░ рдЕрдЧрд░ рдХोрдИ рдЬрдмрд░्рджрд╕्рддी рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣े рддो рдЙрд╕े рдЕрдЧ्рдиि рдФрд░ рд╡िрдж्рдпुрдд рдХा рдРрд╕ा рдЭрдЯрдХा рд▓рдЧेрдЧा рдХि рд╡рд╣ीं рд░ाрдЦ рдмрдирдХрд░ рдЙреЬ рдЬाрдПрдЧा ! рдЬो рднी рд╡्рдпрдХ्рддि рдпा рд╡рд╕्рддु рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ो,рдм्рд░рд╣्рдордЪाрд░ी рд▓рдХ्рд╖्рдордг рдЗрд╕ рд╡िрдж्рдпा рдХे рдЗрддрдиे рдЬाрдирдХрд░ рд╣ो рдЧрдП рдеे рдХि рдХाрд▓ांрддрд░ рдоें рдпрд╣ рд╡िрдж्рдпा рд╕ोрдорддिрддी рди рдХрд╣рдХрд░ "рд▓рдХ्рд╖्рдордг рд░ेрдЦा" рдХрд╣рд▓ाрдИ рдЬाрдиे рд▓рдЧी! рдорд╣рд░्рд╖ि рджрдзीрдЪि,рдорд╣рд░्рд╖ि рд╢ांрдбिрд▓्рдп рднी рдЗрд╕ рд╡िрдж्рдпा рдХो рдЬाрдирддे рдеे, рд╢्рд░ृंрдЧी рдЛрд╖ि рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдпोрдЧेрд╢्рд╡рд░ рднрдЧрд╡ाрди рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдЗрд╕ рд╡िрдж्рдпा рдХो рдЬाрдирдиे рд╡ाрд▓े рдЕंрддिрдо рдеे! рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХुрд░ुрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдзрд░्рдордпुрдж्рдз рдоें рдоैрджाрди рдХे рдЪाрд░ों рддрд░рдл рдпрд╣ рд░ेрдЦा рдЦींрдЪ рджी рдеी,рддाрдХि рдпुрдж्рдз рдоें рдЬिрддрдиे рднी рднрдпंрдХрд░ рдЕрд╕्рдд्рд░ рд╢рд╕्рдд्рд░ рдЪрд▓ें рдЙрдирдХी рдЕрдЧ्рдиि рдЙрдирдХा рддाрдк рдпुрдж्рдзрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдЬाрдХрд░ рджूрд╕рд░े рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХो рд╕ंрддрдк्рдд рди рдХрд░े! рдоुрдЧрд▓ों рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд░ोрдбों рдХрд░ोреЬो рдЧ्рд░рди्рдеों рдХे рдЬрд▓ाрдП рдЬाрдиे рдкрд░ рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдж्рд╡ाрд░ा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЧ्рд░рди्рдеों рдХो рд▓ूрдЯ рд▓ूрдЯрдХрд░ рд▓े рдЬाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдХिрддрдиी рд╣ी рдЕрдж्рднुрдд рд╡िрдзाрдПं рдЬो рд╣рдоाрд░े рдпрд╢рд╕्рд╡ी рдкूрд░्рд╡рдЬों рдиे рдЦोрдЬी рдеी рд▓ुрдк्рдд рд╣ो рдЧрдИ,рдЬो рдмрдЪा рд╣ै рдЙрд╕े рд╕ंрднाрд▓рдиे рдоें рдк्рд░рдЦрд░ рдмुрдж्рдзि рдХे рдпुрд╡ाрдУं рдХो рдЬुрдЯ рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП!

Ghazal-150

реЪреЫрд▓, рдЕрд░्реЫ рдХिрдпा рд╣ै- рддुрдо реЪрд░ीрдмों рдХे рдШрд░ рдЬрд▓ाрдиे рд▓рдЧे рдЗрддрдиी рдиреЮрд░рдд рдХрд╣ाँ рд╕े рд▓ाрдиे рд▓рдЧे//1 рддू рддреЬाрдХे рдкे рдЖ рдЧрдпे рдЗрдХрджрдо рдЕрдкрдиी рдФреШाрдд рддुрдо рджिрдЦाрдиे рд▓рдЧे//2 рддुрдордиे рднी рджूрд░िрдпां рдмрдв़ा рд▓ी рд╣ैं рддुрдо рднी рдЕрдм рдмाрдд рдХो рдЫुрдкाрдиे рд▓рдЧे//3 рдмреЫ्рдо-рдП-рд╢ो'рд░ा рдоें рд▓рдЧ рдЧрдпी рдЖрджрдд рдЦाрд▓ी рдмैрдаे рдеे,рдоुँрд╣ рдЪрд▓ाрдиे рд▓рдЧे//4 рдЪुрдк рдеे,рдЬाрдЧे рдеे рдЬрдм рддрд▓рдХ,рд▓ेрдХिрди рдиींрдж рдЖрддे рд╣ी рдмрдб़рдмрдб़ाрдиे рд▓рдЧे//5 рдХौрди рд╕ी рд░рд╕्рдо рд╣ै рдпे рдЙрд▓्реЮрдд рдХी рдмोрд╕ा рдоाँрдЧा рдеा,рдЖреЫрдоाрдиे рд▓рдЧे//6 рд░ाреЫ,реЩाрд▓ी рдеे рд╣рдо рднी рдХ्рдпा рдХрд░рддे рдШрд░ рдкे рджो рдкैрдЧ рд╣ी рд▓рдЧाрдиे рд▓рдЧे//7

Ghazal-149

рди рдЧ़рдо рд╕े,рди рдЖँрд╕ुрдУं рд╕े,рди рджीрд╡ाрдирдЧी рд╕े, рд╣рдо рд╡ाрдХ़िрдл़ рдирд╣ीं рдеे рдЖрдкрд╕े рдкрд╣рд▓े рдХिрд╕ी рд╕े। рдЬ़िंрджा рд░рдЦीं рдмुрдЬ़ुрд░्рдЧों рдХी рд╣рдордиे рд░िрд╡ाрдпрддें, рджुрд╢्рдорди рд╕े рднी рдоिрд▓े рддो рдоिрд▓े рдЖрдЬिрдЬ़ी рд╕े। рд╕рдм рд╕рд░-рдлिрд░ी рд╣рд╡ाрдУं рдХो рджुрд╢्рдорди рдмрдиा рд▓िрдпा, рд░ौрд╢рди рд╣ुрдпे рдеे рд▓реЬрдиे рдХो рдЗрдХ рддीрд░рдЧी рд╕े। рд╕ाँрд╕ें рдорд╣рдХ рд░рд╣ी рд╣ैं,рдиिрдЧाрд╣ों рдоें рдиूрд░ рд╣ै, рдЖрдЬ рдоिрд▓ рдХे рдЖрдпे рд╣ैं рдЗрдХ рд╢рдЦ्рд╕ рд╕े। рд╕ूрд░рдЬ рддो рд╕िрд░्рдл़ рджिрди рдХे рдЙрдЬाрд▓े рдХा рд╣ै, рд╣рдо рд╣ैं рдЪрд░ाрдЧ़,рд▓рдб़рддे рд╣ैं рдЕंрдзेрд░ी рд░ाрдд рд╕े। рдмрджрдиाрдо рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рдоुрдХ़рдж्рджрд░ рддो рдмे-рд╕рдмрдм, рдмрд░्рдмाрдж рд╣ैं рдЦ़ुрдж рдЕрдкрдиे рдЕрдорд▓ рдХी рдХрдоी рд╕े।

Ghazal-148

рдЧ़рдЬ़рд▓- рдЖрдзुрдиिрдХрддा рдЭेрд▓рдиे рдХो рдмोрд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд╣ैं, рдШрд░ рдоें рдШुрд╕ рдХे рдЖрдЬ рд╣рдорд▓ा рдХрд░ рд░рд╣े рдмाреЫाрд░ рд╣ैं। рд╕ोрдЪ рдЕрдкрдиी рдХुंрдж рд░рдЦ рдХे рд▓ोрдЧ рдЬो рджेрддे рд╣ैं рд╡ोрдЯ, рдЖрджрдоीрдпрдд рдХे рд▓िрдП рд╡ो рд▓ोрдЧ рддो рдмेрдХाрд░ рд╣ैं। рдкाрд╕ рдЬिрдирдХे рдзрди рдЬ़рд░ूрд░рдд рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ै,рджेेрдЦ рд▓ो, рд▓рдЧ рд░рд╣ा рд╣ै рдЬ़िрджрдЧी рд╕े рдЖрдЬ рд╡ो рдмेреЫाрд░ рд╣ैं। рдХुрдЫ рдЕрдЧрд░ рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рд╕ोрдЪें,рддो рдкाрдпेंрдЧे рдпрд╣ी, рдЖрдкрджाрдУं рдХे рддो рдЬैрд╕े рд╣рдо рднी рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ рд╣ैं। рдЖрдкрджाрдУं рддрдХ рдоें рджिрдЦрддे рд▓ोрдЧ рдХुрдЫ рдмेрдлिрдХ्рд░ рд╕े, рд╣ैं рд╡рд╣ी рдЪिंрддिрдд рдпрд╣ाँ рдкрд░ рд▓ोрдЧ рдЬो рдмेрджाрд░ рд╣ैं। рдЕрдм рдкрддा рдХрд░рдиा рдмрд╣ुрдд рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ै рдЭंрдбा рджेрдЦ рдХрд░, рдЖрдЬ рдиेрддा рдЗрд╕ рддрд░рдл़ рд╣ैं рдпा рдХि рд╡ो рдЙрд╕ рдкाрд░ рд╣ैं। рд╣рдо рдХрд░ें рдЙрдкрднोрдЧ рдЕрдм рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा,рд╕ोрдЪ рдХे, рдкीреЭिрдпों рдХे рд╡ाрд╕्рддे рд╣рдо-рдЖрдк реЫिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ैं। рдмेрдЬ़ाрд░ = рдЦिрди्рди, рдКрдмे рд╣ुрдП рдмेрджाрд░= рдЬाрдЧрд░ूрдХ

A .P.J Abdul Kalaam

27рдЬुрд▓ाрдИ/ рдкुрдг्рдпрддिрдеि рднाрд░рдд рд░рдд्рди рдПрдкीрдЬे рдЕрдм्рджुрд▓ рдХрд▓ाрдо рдПрдкीрдЬे рдЕрдм्рджुрд▓ рдХрд▓ाрдо рдХा рдЬрди्рдо рдПрдХ рдЧрд░ीрдм рддрдоिрд▓ рдоुрд╕्рд▓िрдо рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें 15 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1931 рдХो рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдХे рддीрд░्рде рдирдЧрд░ी рд░ाрдоेрд╢्рд╡рд░рдо рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрдирдХी рдоाँ, рдЖрд╢िрдпрдо्рдоा, рдПрдХ рдЧृрд╣िрдгी рдеीं рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкिрддा рдЬैрдиुрд▓ेрджीрди рдПрдХ рд╕्рдеाрдиीрдп рдорд╕्рдЬिрдж рдХे рдЗрдоाрдо рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрде рдПрдХ рдиाрд╡िрдХ рднी рдеे। рд╡рд╣ рдЪाрд░ рдмрдб़े рднाрдЗрдпों рдФрд░ рдПрдХ рдмрд╣рди рдХे рд╕ाрде рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯे рдеे । рд╣ाрд▓ाँрдХि, рдкрд░िрд╡ाрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрдкрди्рди рдирд╣ीं рдеा рд▓ेрдХिрди рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдПрдХ рдРрд╕े рдоाрд╣ौрд▓ рдоें рдкाрд▓ा рдЧрдпा рдеा рдЬो рдк्рдпाрд░ рдФрд░ рдХрд░ुрдгा рд╕े рднрд░ा рдеा। рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдЖрдп рдХे рд▓िрдП, рдХрд▓ाрдо рдХो рдЕрдкрдиे рд╢ुрд░ुрдЖрддी рд╡рд░्рд╖ों рдХे рджौрд░ाрди рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рднी рдмेрдЪрдиे рдкреЬे । рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рд╕्рдХूрд▓ рдХे рджौрд░ाрди рдПрдХ рдФрд╕рдд рдЫाрдд्рд░ рдеे , рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдоे рд╕ीрдЦрдиे рдХी рддीрд╡्рд░ рдЗрдЪ्рдЫा рдеी рдФрд░ рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рдоेрд╣рдирддी рдеे । рд╡рд╣ рдЧрдгिрдд рд╕े рдк्рдпाрд░ рдеा рдФрд░ рд╡िрд╖рдп рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рдоें рдШंрдЯों рдмिрддाрддे рдеे । рдЙрди्рд╣ोंрдиे 1954 рдоें ‘рд╕्рдЪाрд░्рдЯ्рдЬ рд╣ाрдпрд░ рд╕ेрдХेंрдбрд░ी рд╕्рдХूрд▓’ рд╕े рд╢िрдХ्рд╖ा рдЧ्рд░рд╣рдг рдХी рдФрд░ рдлिрд░ ‘рд╕ेंрдЯ рдЬोрд╕ेрдл рдХॉрд▓ेрдЬ, рддिрд░ुрдЪिрд░ाрдкрд▓्рд▓ी’ рд╕े рд╕्рдиाрддрдХ рдХी рдЙрдкाрдзि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी। рд╡े рдПрдХ рд▓рдб़ाрдХू рдкाрдпрд▓рдЯ рдмрдирдиा рдЪाрд╣рддे рдеे, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХा рдпрд╣ рд╕рдкрдиा рдкूрд░ा рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХा рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ाँ рдХेрд╡рд▓ рдЖрда рдкрдж рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдеे рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиौрд╡ां рд╕्рдеाрди рд╣ाрд╕िрд▓ рдХिрдпा рдеा । 1960 рдоें, рдЙрди्рд╣ोंрдиे ‘рд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рд╕ेрд╡ा’ рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдмрдирдиे рдХे рдмाрдж ‘рдордж्рд░ाрд╕ рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ рдСрдл़ рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी’ рд╕े рд╕्рдиाрддрдХ рдХिрдпा рдФрд░ ‘рд╡ैрдоाрдиिрдХी рд╡िрдХाрд╕ рдк्рд░рддिрд╖्рдаाрди’ рдоें рдПрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдП। рдХрд▓ाрдо рдиे рдк्рд░рдЦ्рдпाрдд рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╡िрдХ्рд░рдо рд╕ाрд░ाрднाрдИ рдХे рдЕрдзीрди рднी рдХाрдо рдХिрдпा। рдХрд▓ाрдо рдХो 1969 рдоें рднाрд░рддीрдп рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рд╕ंрдЧрдарди (ISRO) ’рдоें рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рд╡рд╣ рджेрд╢ рдХे рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕ैрдЯेрд▓ाрдЗрдЯ рд▓ॉрди्рдЪ рд╡्рд╣ीрдХрд▓ (SLV-III) рдХे рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рд╣ेрдб рдмрди рдЧрдП। рдЬुрд▓ाрдИ 1980 рдоें, SLV-III рдиे рдХрд▓ाрдо рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें ’рд░ोрд╣िрдгी’ рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдХो рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдкृрде्рд╡ी рдХे рдиिрдХрдЯ рдХрдХ्рд╖ा рдоें рддैрдиाрдд рдХिрдпा। 1983 рдоें, рдХрд▓ाрдо рдк्рд░рдоुрдЦ рдХे рд░ूрдк рдоें DRDO рдоें рд▓ौрдЯे рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ें ” рдЗंрдЯीрдЧ्рд░ेрдЯेрдб рдЧाрдЗрдбेрдб рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдбेрд╡рд▓рдкрдоेंрдЯ рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо ’(IGMDP) рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣ा рдЧрдпा рдеा । рдордИ 1998 рдоें, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднाрд░рдд рдж्рд╡ाрд░ा ” рдкोрдЦрд░рдг-рдж्рд╡िрддीрдп ” рдкрд░рдоाрдгु рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХрд░рдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ। рдЗрди рдкрд░рдоाрдгु рдкрд░ीрдХ्рд╖рдгों рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдиे рдХрд▓ाрдо рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдиाрдпрдХ рдмрдиा рджिрдпा рдФрд░ рдЙрдирдХी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдпрддा рдЖрд╕рдоाрди рдЫू рдЧрдИ। рдПрдХ рддрдХрдиीрдХी рджूрд░рджрд░्рд╢ी рдХे рд░ूрдк рдоें, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднाрд░рдд рдХो 2020 рддрдХ рд╡िрдХрд╕िрдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рддрдХрдиीрдХी рдирд╡ाрдЪाрд░ों, рдХृрд╖ि рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдКрд░्рдЬा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХрдИ рд╕िрдлाрд░िрд╢ें рдХीं। 2002 рдоें, рд╕рдд्рддाрд░ूрдв़ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЬрдирддांрдд्рд░िрдХ рдЧрдардмंрдзрди (NDA) рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд▓ाрдо рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдкрдж рдХा рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдЪुрдиा рдЧрдпा, рдФрд░ рд╡рд╣ 25 рдЬुрд▓ाрдИ, 2002 рдХो рднाрд░рдд рдХे 11 рд╡ें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдмрдиे рдФрд░ 25 рдЬुрд▓ाрдИ, 2007 рддрдХ рдЗрд╕ рдкрдж рдкрд░ рд░рд╣े। рд╡рд╣ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХा рдкрдж рд╕ंрднाрд▓рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े “рднाрд░рдд рд░рдд्рди ” рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рднाрд░рдд рдХे рддीрд╕рд░े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рднी рдмрдиे। рдЖрдо рд▓ोрдЧों, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд╕ाрде рдХाрдо рдХрд░рдиे рдФрд░ рдмाрддрдЪीрдд рдХрд░рдиे рдХी рдЙрдирдХी рд╢ैрд▓ी рдХे рдХाрд░рдг, рдЙрди्рд╣ें рдк्рдпाрд░ рд╕े ‘рдж рдкीрдкुрд▓्рд╕ рдк्рд░ेрд╕िрдбेंрдЯ‘ рдХрд╣ा рдЬाрддा рдеा। рдбॉ рдХрд▓ाрдо рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЙрдирдХे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдХे рджौрд░ाрди рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬो рд╕рдмрд╕े рдХрдаोрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рдеा, рд╡рд╣ рдеा ‘рдСрдлिрд╕ рдСреЮ рдк्рд░ॉрдлिрдЯ рдмिрд▓ “рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиे рдХा। рдЕрдкрдиे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рдХे рдмाрдж, рд╡рд╣ ‘рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рдмंрдзрди рд╕ंрд╕्рдеाрди (IIM), рдЕрд╣рдорджाрдмाрдж,’ ‘рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рдмंрдзрди рд╕ंрд╕्рдеाрди (IIM), рдЗंрджौрд░’ рдФрд░ ‘рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рдмंрдзрди рд╕ंрд╕्рдеाрди (IIM), рд╢िрд▓ांрдЧ рдоें рд╡िрдЬिрдЯिंрдЧ рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдмрди рдЧрдП। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрди्рдиा рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рдПрдпрд░ोрд╕्рдкेрд╕ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдп рдХिрдпा, рдЗंрдбिрдпрди рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ рдСрдл рд╕्рдкेрд╕ рд╕ाрдЗंрд╕ рдПंрдб рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी рддिрд░ुрд╡рдиंрддрдкुрд░рдо’ рдоें рдЪांрд╕рд▓рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें, рдЗंрдбिрдпрди рдЗंрд╕्рдЯीрдЯ्рдпूрдЯ рдСрдл рд╕ाрдЗंрд╕ (рдЖрдИрдЖрдИрдПрд╕рд╕ी), рдмैंрдЧрд▓ोрд░ ’рдХे рдоाрдирджрдХे рд░ूрдк рдоें рдФрд░ рджेрд╢ рднрд░ рдХे рдХрдИ рдЕрди्рдп рд╢ोрдз рдФрд░ рдЕрдХाрджрдоिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рд╕ेрд╡ा рджी । рдЙрди्рд╣ोंрдиे ‘рдЕрди्рдиा рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп,’ , ‘рдмрдиाрд░рд╕ рд╣िंрджू рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп’ рдФрд░ ‘рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ूрдЪрдиा рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рд╕ंрд╕्рдеाрди (рдЖрдИрдЖрдИрдЖрдИрдЯी), рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рдоें рд╕ूрдЪрдиा рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рд╕िрдЦाрдИ।’ рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХो рд╣рд░ाрдиे рдФрд░ рджрдХ्рд╖рддा рд▓ाрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े, рдХрд▓ाрдо рдиे 2012 рдоें рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рд╢ुрд░ू рдХिрдпा, рдЬिрд╕े “рд╡्рд╣ाрдЯ рдХैрди рдЖрдИ рдЧिрд╡ рдоूрд╡рдоेंрдЯ ’рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдХрд▓ाрдо рдХो рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд ‘рднाрд░рдд рд░рдд्рди,’ ‘рдкрдж्рдо рд╡िрднूрд╖рдг’ рдФрд░ ‘рдкрдж्рдо рднूрд╖рдг’ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे 40 рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рд╕े рдбॉрдХ्рдЯрд░ेрдЯ рдХी рдоाрдирдж рдЙрдкाрдзि рднी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी। рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдиे рдХрд▓ाрдо рдХे 79 рд╡ें рдЬрди्рдорджिрди рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рдЫाрдд्рд░ рджिрд╡рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдоाрди्рдпрддा рджी। 2003 рдФрд░ 2006 рдоें, рдЙрди्рд╣ें Icon рдПрдордЯीрд╡ी рдпूрде рдЖрдЗрдХрди рдСрдл рдж рдИрдпрд░ ’рдХे рд▓िрдП рдиाрдоांрдХिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдХрд▓ाрдо 27 рдЬुрд▓ाрдИ 2015 рдХो ” рдХ्рд░िрдПрдЯिंрдЧ рдП рд▓िрд╡ेрдмрд▓ рдк्рд▓ैрдиेрдЯ рдЕрд░्рде ’рдкрд░ рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрди рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдИрдЖрдИрдПрдо рд╢िрд▓ांрдЧ рдЧрдП, рд╕ीреЭिрдпां рдЪреЭрддे рд╕рдордп, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХुрдЫ рдЕрд╕ुрд╡िрдзा рд╡्рдпрдХ्рдд рдХी, рд▓ेрдХिрди рд╕рднाрдЧाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиा рд░ाрд╕्рддा рдмрдиा рд▓िрдпा। рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрди рдоें рдХेрд╡рд▓ рдкाँрдЪ рдоिрдирдЯ, рд▓рдЧрднрдЧ 6:35 рдмрдЬे IST, рд╡рд╣ рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрди рдХрдХ्рд╖ рдоें рдЧिрд░ рдЧрдпा। рдЙрди्рд╣ें рдЧंрднीрд░ рд╣ाрд▓рдд рдоें “рдмेрдеाрдиी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ ’рд▓े рдЬाрдпा рдЧрдпा। рдЙрди्рд╣ें рдЧрд╣рди рджेрдЦрднाрд▓ рдЗрдХाрдИ рдоें рд░рдЦा рдЧрдпा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХी рд╣ाрд▓рдд рдЦрд░ाрдм рдеी । 7:45 рдмрдЬे IST рдоें, рдХाрд░्рдбिрдпрдХ рдЕрд░ेрд╕्рдЯ рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें рдоृрдд рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा l

Ghazal-147

рдЧ़рдЬ़рд▓- рдоेрд░ी рдЧ़рдЬ़рд▓ों рдоें рдоिрд▓рддी рд╣ै, рдоाрдЯी рдХी рдмू-рдмाрд╕ реЫрд░ा, рдХрд▓ рдХी рдЭрд▓рдХ рд╕рд╣िрдд рд╣ै рдЗрдирдоें,рд╡рд░्рддрдоाрди-рдЗрддिрд╣ाрд╕ реЫрд░ा। рдорд░्рдо рднाрд╡ рдХा рдЬो рдЬाрдиेрдЧा рд╡ो рд╣ी рдЗрди्рд╣ें рд╕рдордЭ рд╕рдХрддा, рд╕рдордЭो рдЗрдирдХो,рдЖ рдЬाрдПрдЧा,рдЬीрд╡рди рдоें,рдЙрд▓्рд▓ाрд╕ реЫрд░ा। рдЬीрд╡рди рдХे рд╡ो рд╕ूрдд्рд░ рдоिрд▓ेंрдЧे,рдЬो рдЕрдм рддрдХ рдХрд╣рддे рдЖрдП, рдЛрд╖ि,рдоुрдиि,рдЬैрди,рдмौрдж्рдз,рдХрдмीрд░,рдоाрд░्рдХ्рд╕ рдФрд░ рд░ैрджाрд╕ реЫрд░ा। рдХिрддрдиे рдЪрдв़े рдоुрд▓рдо्рдоे рдЗрди рдкрд░,рдЬрди-рдЬीрд╡рди рдвँрдЧ рд╕े рджेрдЦो, рдЖрдордЖрджрдоी рдХी рдкीреЬा рдХा рддрдм рд╣ोрдЧा рдЕрд╣рд╕ाрд╕ реЫрд░ा। рдЖрдЬ рд╕рдд्рдп рдХे рд╕ंрд╡ाрд╣рдХ реЩрддрд░े рдоें рдЦ़ुрдж рдХो рдбाрд▓ рд░рд╣े, рдРрд╕े рд▓ोрдЧों рдХे рдХाрдоों рд╕े рджिрдЦрддी рд╣рдордХो рдЖрд╕ реЫрд░ा। рдоीрдаा рдмोрд▓ें,рд╕рдЬ рдзрдЬ рдХे,рдЬो рджोрд╖ी рд╣ैं,рд▓ेрдХिрди рджेрдЦो, рджेрд╡рддुрд▓्рдп рдк्рд░рдЪाрд░िрдд рдХрд░рддे рдЙрдирдХो,рдЪрдордЪे реЩाрд╕ реЫрд░ा। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░,рдзрд░्рдо,рд╕рдн्рдпрддा,рдЖрджि рдХे рдоीрдаे рд╕рдкрдиे рджिрдЦрд▓ा рдХрд░, рд╡ो рдХрд╣рддे рдЭेрд▓ो рдЪुрдк рд░рд╣ рдХрд░,рдЙрдирдХा рд╣ै рдЬो рдд्рд░ाрд╕ рдЬрд░ा। рд╡ो рдХрд╣рддे рд╣ैं рд╕рдд्рдп рд╡рд╣ी рд╣ै рдЬो рд╡ो рдХрд╣рддे рдЕрдкрдиे рдоुрдЦ рд╕े, рдЧрд░्рдоी рдХो рднी рдХрд╣рдиा рд╕ीрдЦो рдЕрдм рдоाрджрдХ рдордзुрдоाрд╕ реЫрд░ा।

Ghazal-146

рдЧ़рдЬ़рд▓- рдоुрд╕рд▓рд╕рд▓ реЫिрди्рджрдЧी рдмрд▓ рдЦा рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬрд╣ां рдкे рд░ीрдЭ рдХे рдЗрддрд░ा рд░рд╣ी рд╣ै। рдоुрд╕рд▓рд╕рд▓=рд▓рдЧाрддाрд░, рд╕рддрдд, рд╡рд╣ी рджुрдиिрдпा рдоें рдЗрдХ рдЬрд▓्рд╡ाрдиुрдоा рд╣ै, рдордЧрд░ рджुрдиिрдпा рддो рдзोрдЦा рдЦा рд░рд╣ी рд╣ै। рд╡рд╣ी=рдпрд╣ाँ рдИрд╢्рд╡рд░ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ुрдЖ рд╣ै,рдЬрд▓्рд╡ाрдиुрдоा=рджृрд╖्рдЯिрдЧोрдЪрд░ рд╣ोрдиा, рджिрдЦрдиा рдиреЫрд░ рдЬो рдЖ рд░рд╣ी рд╣рд░ рд╢рдп рдЕрд▓рдЧ рдХुрдЫ, рдЕрдиा рд╣рдордХो рдпрд╣ाँ рднрд░рдоा рд░рд╣ी рд╣ै। рд╢рдп=рд╡рд╕्рддु,рдЕрдиा=рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдЕрдиा рджेрдЦो рддो рдХिрддрдиी рдиाрд╕рдордЭ рд╣ै, рдЗрдмाрджрдд рд╕े рдЬो рдпे рдЯрдХрд░ा рд░рд╣ी рд╣ै। рд╡ो рдЬीрддे рдЬ़िрди्рджрдЧी рд▓рдо्рд╣ों рдХी рд▓ेрдХिрди, рдмреШा рдХी рдоुрдЭрдХो рддो рдЪिंрддा рд░рд╣ी рд╣ै। рд▓рдо्рд╣ा=рдХ्рд╖рдг,рдмрдХ़ा=рд╢ाрд╢्рд╡рддрддा рдХрдоी рдЕрдкрдиी рднी рдХुрдЫ рддुрдордХो рдоिрд▓ेрдЧी, рдХрд▓ी рдХोрдИ рдЕрдЧрд░ рдоुрд░рдЭा рд░рд╣ी рд╣ै। рдЬो рдЦ़ुрдж рдХी рдл़िрдХ्рд░ рд╣ी рдЙрдирдХो рд╣ै,рддो рд╣ो, рдоेрд░ी рд╕рдм рдХे рд▓िрдП рдЪिंрддा рд░рд╣ी рд╣ै। рддुрдо्рд╣ाрд░े рджिрд▓ рдоें,рдмेेрд╢рдХ़,рдШрд░ рдХрд░ेрдЧी, рдЧ़рдЬ़рд▓ рдЬो рджिрд▓ рд╕े рджिрд▓ рдХी рдЖ рд░рд╣ी рд╣ै।

Sanatan Dharma

*рдзрд░्рдо рдХ्рдпा рд╣ै ? - рдзрд░्рдо рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं ??* рдзрд░्рдо рдПрдХ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢рдм्рдж рд╣ै। рдзрд░्рдо рдХा рдЕрд░्рде рдмрд╣ुрдд рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣ै। рдЬो рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ै, рд╡рд╣ी рдзрд░्рдо рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।рдЬैрд╕े рд╣рдо рдХिрд╕ी рдиिрдпрдо рдХो, рд╡्рд░рдд рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░рддे рд╣ैं рдЗрдд्рдпाрджि। рдЗрд╕ рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдзрд░्рдо рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рдЬो рд╕рдмрдХो рдзाрд░рдг рдХिрдП рд╣ुрдП рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд рдзाрд░рдпрддि- рдЗрддि рдзрд░्рдо:!। рдЕрд░्рдеाрдд рдЬो рд╕рдмрдХो рд╕ंрднाрд▓े рд╣ुрдП рд╣ै рд╡े рдзрд░्рдо ।рдзрд░्рдо рдХे рдмिрдиा рдпрд╣ рд╕ाрд░ा рд╕ंрд╕ाрд░ рд╕ाрд░ी рд╕ृрд╖्рдЯी рдЪрд▓ рд╣ी рдирд╣ी рд╕рдХрддी рдЬैрд╕े рдкृрде्рд╡ी рд╕рдорд╕्рдд рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХो рдзाрд░рдг рдХिрдП рд╣ुрдП рд╣ै рдпрд╣ рдкृрде्рд╡ी рдХा рдзрд░्рдо / рд╡्рд░рдд рд╣ै। рд╣рд░ рд╡рд╕्рддु рдХा рдзрд░्рдо рдЧुрдг рд╣ोрддा рд╣ै рдЬैрд╕े рдкाрдиी рдХा рдзрд░्рдо рд╢ीрддрд▓рддा। рдЕрдЧ्рдиि рдХा рдзрд░्рдо рдЬрд▓рдиा рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХрд░рдиा। рдкрд╢ु рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХा рдзрд░्рдо рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдордиुрд╖्рдп рдзрд░्рдо рдЧुрдг рдЕрдкрдиाрдиे рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ै। рддрднी рд╡े рдордиुрд╖्рдп рд╕े рдЕрдордиुрд╖рдп рднी рдмрди рдЬाрддा рд╣ै।рдзрд░्рдо рд╡े рдиिрдпрдо рдпा рдХрд░्рдо рд╣ै рдЬिрд╕ рдкрд░ рдЪрд▓рдиा рдкुрдг्рдп рдФрд░ рдЬिрди рдкрд░ рди рдЪрд▓рдиा рдкाрдк рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдкूрд░्рд╡ рдЬрди्рдо рдХे рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рд╕े рдпा рдЬрди्рдо рдХे рдмाрдж рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕े рдзрд░्рдо рдФрд░ рдЕрдзрд░्рдо рдХे рдЧुрдг рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рд╡े рдЬीрд╡рди рдоें рдордиुрд╖्рдпрддा рдХे рдЧुрдг рд▓ेрдХрд░ рдЪрд▓рддा рд╣ै рддो рдЙрд╕े рдзाрд░्рдоिрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдИрд╢рд╡рд░ рдиे рдЬो рд╣рд░ рдордиुрд╖्рдп рдХे рд╣ृрджрдп рдоें рдордиुрд╖्рдпрддा рдХे рдЧुрдг рджिрдпे рд╣ै рдЙрди рдЧुрдгों рдкрд░ рдЪрд▓рдиे рдФрд░ рдЕрдкрдиाрдиे рд╕े рд╣ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдзाрд░्рдоिрдХ рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдзрд░्рдо рдЖрдд्рдо рдЙрди्рдирддी рд╡ рдЖрдд्рдо рдХрд▓्рдпाрдг рдХा рдПрдХ рдоाрдд्рд░ рдкрд╡िрдд्рд░ рдоाрд░्рдЧ рд╣ै. рдЙрд╕рд╕े рд╣рдЯ рдХрд░ рд╕рднी рдХ्рд░िрдпा рдХрд▓ाрдк рдбрдХोрд╕рд▓े рдкाрдЦрдг्рдб рд╣ै рдпा рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ै рдзрд░्рдо рдирд╣ीं। рдЬिрд╕рдХा рдХोрдИ рд▓ाрдн рдирд╣ीं। рдордиुрд╖्рдп рдХे рдХ्рдпा рдЧुрдг рд╣ै ? рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ै ? рдЬिрд╕рд╕े рд╡े рдЖрдкрдиा рд▓ोрдХ рд╡ рдкрд░рд▓ोрдХ рд╕ुрдзाрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдордиुрд╖्рдп рдХрд╣рд▓ा рд╕рдХрддा рд╣ै ? рд╡े рд╣ैं рдзैрд░्рдп рд░рдЦрдиा рджрдпा рдХрд░рдиा рдХ्рд╖рдоा рдХрд░рдиा рд╕рдд्рдпрддा рдорди рдФрд░ рдХрд░्рдоो рдоें рдХ्рд░ोрдж्рдз рди рдХрд░рдиा рдЪोрд░ी рди рдХрд░рдиा рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдкрд░ рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдХрд░рдиा рд╢рд░िрд░рдХ рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдЬ्рдЮाрди рдмрдв़ाрдиा рдпрд╣ рд╕рдм рдзрд░्рдо рд╣ै рдзрд░्рдо рдХे рдиिрдпрдо рд╣ै рдЬो рдЗрди рдХो рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╕े рд╡े рдзाрд░्рдоिрдХ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।* рдмाрд╣рд░ी рдЪिрди्рд╣ рдордиुрд╖्рдп рдХो рдзाрд░्рдоिрдХ рдирд╣ीं рдмрдиाрддे рдЕрдкिрддु рдЖрдд्рдоिрдХ рд╡ рдоाрдирд╕िрдХ рдЧुрдг рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдзाрд░्рдоिрдХ рдмрдиाрддे рд╣ै। рддिрд▓рдХ,рдЯीрдХा,рднрдЧрд╡ा,рдЯोрдкी, рднрд╕्рдо, рдкрдЧрдб़ी рд▓рдЧा рд▓ेрдиे рд╕े рдХोрдИ рдзрд░्рдоाрдд्рдоा рдпा рдзाрд░्рдоिрдХ рдирд╣ीं рдмрдирддा। рдзрд░्рдо рд╕рднी рдХाрд▓ рдоें рд╕рднी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╕рднी рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╣ी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдзрд░्рдо рдХे рдиिрдпрдо рд╕рдд्рдп рддрд░्рдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдЕрдЯрд▓ рд╕ृрд╖्рдЯि рдиिрдпрдоों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддे рд╣ै । рдзрд░्рдо рдХा рдХोрдИ рдиाрдо рдирд╣ी рд╣ोрддा рдЬрд╣ाँ рдиाрдо рд╣ै рд╡े рдзрд░्рдо рдирд╣ी рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рд╣ै। рдзрд░्рдо рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рднी рдХि рдЧрдИ рд╣ै рдЬो рдкрдХ्рд╖ рдкाрдд рд░рд╣िрдд рди्рдпाрдп рд╕рдд्рдп рдХा рдЧ्рд░рд╣рдг, рдЕрд╕рдд्рдп рдХा рд╕рд░्рд╡рдеा рдкрд░िрдд्рдпाрдЧ рд░ूрдк рдЖрдЪाрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╣ैं рдЙрд╕ी рдХा рдиाрдо рдзрд░्рдо рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рд╡िрдкрд░ीрдд рдХा рдЕрдзрд░्рдо рд╣ैं।рдЬो рдИрд╢्рд╡рд░ рдЖрдЬ्рдЮा рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдирд╣ीं рд╣ैं рдФрд░ рдЖрдд्рдоा рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдХो рд╕ुрди рдХрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиा рдЙрд╕рдХो рд╣ी рдзрд░्рдо рдоाрдирдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЬो рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕्рд╡рдпं рдХो рдк्рд░िрдп рдирд╣ी рд╡े рджुрд╕рд░ो рд╕े рднी рди рдХрд░рдиा рдзрд░्рдо рд╣ै। рдЗрди рдмाрддों рдХो рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рдордд рд╕ंрдШ рд╕ंрд╕्рдеा рдирд╣ीं рдоाрдирддी рд╡े рд╕рднी рдордЬ़рд╣рдм рдпा рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ै рдЬिрдирдХे рдЕрдкрдиे рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рдиिрдпрдо рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рд╢िрдХ्рд╖ाрдПँ рд╡ рд╕िрдж्рдзांрдд рд╣ै। рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЬाрдиा рдФрд░ рдоाрдеे рдЯेрдХрдиा рдЗрдмाрджрдд рдпा рдиाрдо рд░рдЯрдиा рдзрд░्рдо рдирд╣ी। рдорд╣ाрд░्рд╖ि рдордиु рдиे рдзрд░्рдо рдХे рджрд╕ рд▓рдХ्рд╖्рдордг рдмрддाрдР рд╣ैं рдЬिрди рдХो рдЕрдкрдиा рдХрд░ рд╣ी рдордиुрд╖्рдп рдзाрд░्рдоिрдХ рдХрд╣рд▓ा рд╕рдХрддा рд╣ै. рдЬो рдХि рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै :- рдзрд░्рддि: рдХ्рд╖рдоा рджрдоोрд╜рд╕्рддेрдпं рд╢ौрдЪрдо् рдЗрди्рдж्рд░िрдпрдиिрдЧ्рд░рд╣ рдзी рд╡िрдж्рдпा рд╕рдд्рдпрдордХ्рд░ोрдзो рджрд╢рдХं рдзрд░्рдорд▓рдХ्рд╖рдгрдо्। 1.рдзृрддि-рд╕ुрдЦ,рджुःрдЦ ,рд╣ाрдиि,рд▓ाрдн,рдоाрди,рдЕрдкрдоाрди рдоे рдзैрд░्рдп рд░рдЦрдиा 2.рдХ्рд╖рдоा- рд╢рд░ीрд░ рдоे рд╕ाрдорд░्рде्рдп рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рдмुрд░ाрдИ рдХा рдк्рд░рддिрдХाрд░ рди рдХрд░рдиा рдпा рдмрджрд▓ा рди рд▓ेрдиा рдХ्рд╖рдоा рд╣ै। 3.рджрдо-рдорди рдоे рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрддो рдХा рдЪिंрддрди рдХрд░рдиा рдмुрд░ी рдмाрддों рдХो рджрдмाрдиा рд╣рдЯाрдиा 4.рдЕрд╕्рддेрдп-рдмिрдиा рджूрд╕рд░े рдХी рдЖрдЬ्рдЮा рдХे рдХोрдИ рд╡рд╕्рддु рди рд▓ेрдиा рдЪोрд░ी рди рдХрд░рдиा 5.рд╢ौрдЪ-рд╢рд░ीрд░ рдХी рдЖрдд्рдоिрдХ рдФрд░ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╢ुрдж्рдзि рд░рдЦрдиा 6-рдЗрди्рдж्рд░िрдпрдиिрдЧ्рд░рд╣ рд╣ाрде,рдкांрд╡,рдЖंрдЦ,рдоुрдЦ,рдиाрдХ рдЖрджिрдХो рдЕрдЪ्рдЫे рдХाрд░्рдпो рдоे рд▓рдЧाрдиा।рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХो рд╕ंрдпрдо рдоें рд░рдЦрдиा। 7.рдзी-рдмुрдж्рдзि рдмрдвाрдиे рд╣ेрддू рдк्рд░рдпрдд्рди рдХрд░рдиा 8.рд╡िрдж्рдпा-рдИрд╢्рд╡рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдпे рдЧрдП рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкрджाрд░्рде рдХा рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиा рддрдеा рдЙрдирд╕े рдЙрдкрдпोрдЧ рд▓ेрдиा 9.рд╕рдд्рдп-рдЬो рд╣рдо рдЬाрдирддे рд╣ै рдЙрд╕рдХो рд╡ैрд╕ा рд╣ी рдЕрдкрдиे рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд╣рдиा рдоाрдирдиा рд╕рдд्рдп рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।рд╣рдоेрд╢ा рд╕рдд्рдп рд╣ी рдмोрд▓рдиा। 10.рдЕрдХ्рд░ोрдз-рдЗрдЪ्рдЫा рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдХ्рд░ोрдз рдХा рдд्рдпाрдЧ рдХрд░рдиा рд╣ी рдЕрдХ्рд░ोрдз рд╣ै। рдорд╣рд░्рд╖ि рдкрддंрдЬрд▓ि рдиे рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдХो рдзрд░्рдо рдХрд╣ा рдЬो рдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдк्рдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдорд╣рд░्рд╖ि рдкрддंрдЬрд▓ि рдиे рдпोрдЧ рдХो 'рдЪिрдд्рдд рдХी рд╡ृрдд्рддिрдпों рдХे рдиिрд░ोрдз' (рдпोрдЧः рдЪिрдд्рддрд╡ृрдд्рддिрдиिрд░ोрдзः) рдХे рд░ूрдк рдоें рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे 'рдпोрдЧрд╕ूрдд्рд░' рдиाрдо рд╕े рдпोрдЧрд╕ूрдд्рд░ों рдХा рдПрдХ рд╕ंрдХрд▓рди рдХिрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкूрд░्рдг рдХрд▓्рдпाрдг рддрдеा рд╢ाрд░ीрд░िрдХ, рдоाрдирд╕िрдХ рдФрд░ рдЖрдд्рдоिрдХ рд╢ुрдж्рдзि рдХे рд▓िрдП рдЖрда рдЕंрдЧों рд╡ाрд▓े рдпोрдЧ рдХा рдПрдХ рдоाрд░्рдЧ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдмрддाрдпा рд╣ै। рдЕрд╖्рдЯांрдЧ рдпोрдЧ (рдЖрда рдЕंрдЧों рд╡ाрд▓ा рдпोрдЧ), рдпрд╣ рдЖрда рдЖрдпाрдоों рд╡ाрд▓ा рдоाрд░्рдЧ рд╣ै। рдпोрдЧ рдХे рдпे рдЖрда рдЕंрдЧ рд╣ैं:- рез) рдпрдо, реи) рдиिрдпрдо, рей) рдЖрд╕рди, рек) рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо, рел) рдк्рд░рдд्рдпाрд╣ाрд░, рем) рдзाрд░рдгा рен) рдз्рдпाрди рео) рд╕рдоाрдзि рдпрдо:- 1. рдЕрд╣िंрд╕ा – рд╢рдм्рджों рд╕े, рд╡िрдЪाрд░ों рд╕े рдФрд░ рдХрд░्рдоों рд╕े рдХिрд╕ी рдХो рд╣ाрдиि рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪाрдиा 2. рд╕рдд्рдп – рд╡िрдЪाрд░ों рдоें рд╕рдд्рдпрддा, рдкрд░рдо-рд╕рдд्рдп рдоें рд╕्рдеिрдд рд░рд╣рдиा 3. рдЕрд╕्рддेрдп – рдЪोрд░-рдк्рд░рд╡ृрддि рдХा рди рд╣ोрдиा 4. рдм्рд░рд╣्рдордЪрд░्рдп – рджो рдЕрд░्рде рд╣ैं: * рдЪेрддрдиा рдХो рдм्рд░рд╣्рдо рдХे рдЬ्рдЮाрди рдоें рд╕्рдеिрд░ рдХрд░рдиा * рд╕рднी рдЗрди्рдж्рд░िрдп-рдЬрдиिрдд рд╕ुрдЦों рдоें рд╕ंрдпрдо рдмрд░рддрдиा 5. рдЕрдкрд░िрдЧ्рд░рд╣ – рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ंрдЪрдп рдирд╣ीं рдХрд░рдиा 2. рдиिрдпрдо:- 1. рд╢ौрдЪ – рд╢рд░ीрд░ рдФрд░ рдорди рдХी рд╢ुрдж्рдзि 2. рд╕ंрддोрд╖ – рдЕрдкрдиी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╕рджा рд╕рди्рддुрд╖्рдЯ рд░рд╣рдиा 3. рддрдк – рд╕्рд╡рдпं рд╕े рдЕрдиुрд╢ाрд╖िрдд рд░рд╣рдиा 4. рд╕्рд╡ाрдз्рдпाрдп – рдЖрдд्рдордЪिंрддрди рдХрд░рдиा 5. рдИрд╢्рд╡рд░-рдк्рд░рдгिрдзाрди – рдЗрд╢्рд╡рд░ рдХे рдк्рд░рддि рдкूрд░्рдг рд╕рдорд░्рдкрдг, рдкूрд░्рдг рд╢्рд░рдж्рдзा рдпрд╣ рдкांрдЪ рдпрдо рдФрд░ рдкाँрдЪ рдиिрдпрдо рд╣ी рдзрд░्рдо рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХा рдЖрд░рдо्рдн рд╣ै। рдзрд░्рдо рдоूрд▓ рд░ूрдк рдоें рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢рдм्рдж рд╣ै। рдЗंрдЧ्рд▓िрд╢ рдХी рдХिрддाрдмों рдоें рдзрд░्рдо рдХा рдЕрд░्рде рдкрд░िрднाрд╖ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдирд╣ी рдоिрд▓рддा। рдЗंрдЧ्рд▓िрд╢ рдоें Man рдХा рдЕрд░्рде рднी рдирд╣ी рд╣ै।рдзрд░्рдо рдХो рдЗंрдЧ्рд▓िрд╢ рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ / belief рдЕрд░्рдеाрдд рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ों рдХो рдзрд░्рдо рдХрд╣ा рд╣ै,рд╡рд╣ाँ рдПрдХ рд╡ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдкрд░िрднाрд╖ा рдирд╣ी рдоिрд▓рддी । man рдХे рд▓िрдпे рдЗंрдЧ्рд▓िрд╢ рдоें рдЕрд░्рде human рд▓िрдЦा рдФрд░ human рдорддрд▓рдм рд╢рд░िрд░рдХ рдвाँрдЪा। рдЬрдмрдХि рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмрди्рджрд░ рд╡рдЧ़ैрд░ा рднी human рдХрд╣рд▓ाрдПँрдЧे। рдЬрдмрдХि рд╡ैрджिрдХ рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рдоाрдирд╡ рдХो “рдордиुрд░्рднрд╡ “ рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд рдЬिрд╕рдоें рдордиुрд╖्рдпрддा рдХे рдЧुрдг рд╣ो рд╡рд╣ी рдордиुрд╖्рдп рдХрд╣рд▓ाрдиे рд▓ाрдпрдХ рд╣ै। рдоाрдирд╡ рдХि рдкрд░िрднाрд╖ा “рдЬो рдк्рд░ाрдгी рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдХे рдЙрдЪिрдд рдФрд░ рдЕрдиुрдЪिрдд рдХो рд╕ोрдЪ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै рд╡े рдордиुрд╖्рдп рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै “ рдЬो рдЗрд╕рдХे рд╡рдкрд░िрдд рдХाрд░्рдп рдХрд░ेрдЧा рд╡े рдЖрдордиुрд╖्рдп рдХрд╣рд▓ाрдпेрдЧा। рдЬिрд╕ рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╣рдо рд░рд╣ рд░рд╣े рд╣ैं рд╡े рдзрд░्рдо рдХी рдмुрдиिрдпाрдж рдкрд░ рд╣ी рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рдЬो рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рджेрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं рд╡े рдзрд░्рдо рдкрд░ рди рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдпों рдХे рдХाрд░рдг рд╣ुрдИ рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдЕрдкрдиे рдиिрдпрдо рд╡ рд╕िрдж्рдзांрдд рдЧрдв़ рд▓िрдП рдФрд░ рдордиुрд╖्рдп рдЬाрддि рдХो рдЧुрдЯों рдоें рдмाँрдЯ рджिрдпा ।рдзрд░्рдо рдФрд░ рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХो рдПрдХ рдоाрдирдиे рд╕े рд╣ी рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдзрд░्рдо рдХो рдЧाрд▓ी рдпा рд░ोрдЧ рдХрд╣ рджेрддे рд╣ै। рдорд╣рд░्рд╖ी рджрдпाрдирди्рдж рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ *рдордиुрд╖्рдп рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं!* рдордиुрд╖्рдп рдЙрд╕ी рдХो рдХрд╣рдиा рдЬो рдордирдирд╢ीрд▓ рд╣ोрдХрд░ рдЕрдкрдиी рдЖрдд्рдоा рдХे рд╕рдоाрди рдЕрди्рдпों рдХे рд╕ुрдЦ – рджुрдЦ рдФрд░ рд╣ाрдиि – рд▓ाрдн рдХो рд╕рдордЭे । рдЕрди्рдпाрдпрдХाрд░ी рдмрд▓рд╡ाрди рд╕े рди рдбрд░े рдФрд░ рдзрд░्рдоाрдд्рдоा рдиिрд░्рдмрд▓ рд╕े рднी рдбрд░рддा рд░рд╣े । рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рдХिрди्рддु рдЕрдкрдиे рд╕рд░्рд╡ рд╕ाрдорд░्рде्рдп рд╕े рдзрд░्рдоाрдд्рдоाрдУं – рдХि рдЪाрд╣े рд╡े рдорд╣ाрдЕрдиाрде , рдиिрд░्рдмрд▓ рдХ्рдпों рди рд╣ों – рдЙрдирдХी рд░рдХ्рд╖ा , рдЙрди्рдирддि , рдк्рд░िрдпाрдЪрд░рдг рдФрд░ рдЕрдзрд░्рдоी рдЪाрд╣े рдЪрдХ्рд░рд╡рд░्рддी рдорд╣ाрдмрд▓рд╡ाрди рдФрд░ рдЧुрдгрд╡ाрди рднी рд╣ो рддрдеाрдкि рдЙрд╕рдХा рдиाрд╢ , рдЕрд╡рдирддि рдФрд░ рдЕрдк्рд░िрдпाрдЪрд░рдг рд╕рджा рдХिрдпा рдХрд░े рдЕрд░्рдеाрдд рдЬрд╣ां рддрдХ рд╣ो рд╕рдХे рд╡рд╣ां рддрдХ рдЕрди्рдпाрдпрдХाрд░िрдпों рдХे рдмрд▓ рдХी рд╣ाрдиि рдФрд░ рди्рдпाрдпрдХाрд░िрдпों рдХे рдмрд▓ рдХी рдЙрди्рдирддि рд╕рд░्рд╡рджा рдХिрдпा рдХрд░ें । рдЗрд╕ рдХाрдо рдоें рдЪाрд╣े рдХिрддрдиा рд╣ी рджाрд░ुрдг рджुрдЦ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो , рдЪाрд╣े рдк्рд░ाрдг рднी рднрд▓े рд╣ी рдЬाрд╡ें рдкрд░рди्рддु рдЗрд╕ рдордиुрд╖्рдпрд░ुрдк рдзрд░्рдо рд╕े рдкृрдердХ рдХрднी рди рд╣ोрд╡े । рдорд╣рд░्рд╖ी рджрдпाрдирди्рдж рд╕рд░рд╕्рд╡рддी

Kavita

рдЬрдм рдХрднी рдорди рдоे рд╡्рдпрдеा рд╣ो рдЖँрд╕ूрдУं рдХा рд╕ंрдЧ рдЬुрджा рд╣ो рдмाрдд рдорди рдХी рдХрд╣ рд╕рдХो рдиा рддрдм рдоुрдЭे рддुрдо рдпाрдж рдХрд░рдиा। рдоुрдЭрд╕े рддुрдо рд╕ंрд╡ाрдж рдХрд░рдиा рд╡्рдпрдХ्рдд рд╕рдм рдЬрдЬ्рдмाрдд рдХрд░рдиा рдоै рд╕ुрдиूँрдЧा рд╕рдм рдзीрд░ рд░рдЦрдХрд░ рдФрд░ рдоाрд░्рдЧ рднी рдк्рд░рд╢рд╕्рдд рдХрд░ूँрдЧा। рдЬाрдирддा рд╣ूँ рдмрд╣ुрдд рдХрдаिрди рдпрд╣ рдЧैрд░ рд╕े рдиिрдЬ рдЬрдЬ्рдмाрдд рдХрд╣рдиा рдкीрд░ рдЬрдм рдиाрд╕ूрд░ рдмрдирдиे рд▓рдЧे рдмेрд╣рддрд░ рд╣ोрддा рдЙрдкрдЪाрд░ рдХрд░рдиा। рд╣ै рдпрд╣ी рдмрд╕ рд╡рд╢ рдоे рдЕрдкрдиे рджीрдк рдмрди рдЬрд▓ूँ, рддрдо рдоिрдЯाрдКँ рдЦुрдж рдХी рдЦाрддिрд░ рдЬी рдЪुрдХा рдЕрдм рдХिрд╕ी рдХे рдХाрдо рдЖрдКँ।

You and I (English Poem)

You and I Wanderer I, wanderer you, This has been the story for ages. Moment by moment, grain by grain, The world’s ways are charming stages. We meet by coincidences, And through them, we part here. In the making of these chances, Our own conduct must steer. Since we gained life, We have become somewhat aware. Understood a bit about the world, And our minds became somewhat clear. At the time of making decisions, Personal interest deepens in the mind. When thought of everyone’s welfare, We often found ourselves in a bind. From the world's deeds, it seems, Self-interest outweighs altruism. Maintaining balance here, Is our solemn responsibility, our prism. When we meet by chance, We stay together for some time. Share and listen to a few words, And then move on to new climbs. Some things we like, Some things we resent. From whatever experiences we gather, Life’s maturity is what we augment. Some grievances occur, Some laughter and teasing fill our days. From these colorful emotions, The tapestry of life is set ablaze. Everyone has their own experiences, friends, Which seem unique and profound. Some express these in songs, Some endure silently, sound. You and I, our life, Must be lived with compromises and grace. If there are a hundred ways to fall, There is a narrow staircase to embrace. There are many excuses to fight, From which the world suffers a lot. If we see everyone like ourselves, Then life’s battles are better fought. When personal interest grows too much, Nature restores balance true. Even from the darkness of thoughts, It lights up life’s flame anew.

рдЕрдорд░ рд╢рд╣ीрдж рдоंрдЧрд▓ рдкाрдг्рдбे

19 рдЬुрд▓ाрдИ / рдЬрди्рдорджिрд╡рд╕ рдЕрдорд░ рд╢рд╣ीрдж рдоंрдЧрд▓ рдкाрдг्рдбे рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╢ाрд╕рди рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЪрд▓े рд▓рдо्рдмे рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдХा рдмिрдЧुрд▓ рдмрдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд╣рд▓े рдХ्рд░ाрди्рддिрд╡ीрд░ рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рдХा рдЬрди्рдо 19 рдЬुрд▓ाрдИ 1827 рдЧ्рд░ाрдо рдирдЧрд╡ा (рдмрд▓िрдпा, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢) рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдпुрд╡ाрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╣ी рд╡े рд╕ेрдиा рдоें рднрд░्рддी рд╣ो рдЧрдпे рдеे। рдЙрди рджिрдиों рд╕ैрдиिрдХ рдЫाрд╡рдиिрдпों рдоें рдЧुрд▓ाрдоी рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЖрдЧ рд╕ुрд▓рдЧ рд░рд╣ी рдеी। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рдЬाрдирддे рдеे рдХि рд╣िрди्рджू рдЧाрдп рдХो рдкрд╡िрдд्рд░ рдоाрдирддे рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдоुрд╕рд▓рдоाрди рд╕ूрдЕрд░ рд╕े рдШृрдгा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдлिрд░ рднी рд╡े рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдЬो рдХाрд░рддूрд╕ рджेрддे рдеे, рдЙрдирдоें рдЧाрдп рдФрд░ рд╕ूрдЕрд░ рдХी рдЪрд░्рдмी рдоिрд▓ी рд╣ोрддी рдеी। рдЗрди्рд╣ें рд╕ैрдиिрдХ рдЕрдкрдиे рдоुँрд╣ рд╕े рдЦोрд▓рддे рдеे। рдРрд╕ा рдмрд╣ुрдд рд╕рдордп рд╕े рдЪрд▓ рд░рд╣ा рдеा; рдкрд░ рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдЗрдирдХा рд╕рдЪ рдоाрд▓ूрдо рдирд╣ीं рдеा। рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдмैрд░рдХрдкुрд░ рдоें 34 рд╡ीं рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрдиी рдмрдЯाрд▓िрдпрди рдоें рддैрдиाрдд рдеे। рд╡рд╣ाँ рдкाрдиी рдкिрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓े рдПрдХ рд╣िрди्рджू рдиे рдЗрд╕рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕ैрдиिрдХों рдХो рджी। рдЗрд╕рд╕े рд╕ैрдиिрдХों рдоें рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рдлैрд▓ рдЧрдпा। рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рд╕े рд░рд╣ा рдирд╣ीं рдЧрдпा। 29 рдоाрд░्рдЪ, 1857 рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХрд░ рджिрдпा। рдПрдХ рднाрд░рддीрдп рд╣рд╡рд▓рджाрд░ рдоेрдЬрд░ рдиे рдЬाрдХрд░ рд╕ाрд░्рдЬेрдг्рдЯ рдоेрдЬрд░ рд╣्рдпूрд╕рди рдХो рдпрд╣ рд╕рдм рдмрддाрдпा। рдЗрд╕ рдкрд░ рдоेрдЬрд░ рдШोрдб़े рдкрд░ рдмैрдардХрд░ рдЫाрд╡рдиी рдХी рдУрд░ рдЪрд▓ рджिрдпा। рд╡рд╣ां рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рд╕ैрдиिрдХों рд╕े рдХрд╣ рд░рд╣े рдеे рдХि рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рд╣рдоाрд░े рдзрд░्рдо рдХो рдн्рд░рд╖्рдЯ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рд╣рдоें рдЙрд╕рдХी рдиौрдХрд░ी рдЫोрдб़ рджेрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдоैंрдиे рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा рдХी рд╣ै рдХि рдЬो рднी рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рдоेрд░े рд╕ाрдордиे рдЖрдпेрдЧा, рдоैं рдЙрд╕े рдоाрд░ рджूँрдЧा। рд╕ाрд░्рдЬेрдг्рдЯ рдоेрдЬрд░ рд╣्рдпूрд╕рди рдиे рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рдХो рдкрдХрдб़рдиे рдХो рдХрд╣ा; рдкрд░ рддрдм рддрдХ рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рдХी рдЧोрд▓ी рдиे рдЙрд╕рдХा рд╕ीрдиा рдЫрд▓рдиी рдХрд░ рджिрдпा। рдЙрд╕рдХी рд▓ाрд╢ рдШोрдб़े рд╕े рдиीрдЪे рдЖ рдЧिрд░ी। рдЧोрд▓ी рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рд╕ुрдирдХрд░ рдПрдХ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рд▓ेрдл्рдЯिрдиेрдг्рдЯ рд╡рд╣ाँ рдЖ рдкрд╣ुँрдЪा। рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рдиे рдЙрд╕ рдкрд░ рднी рдЧोрд▓ी рдЪрд▓ाрдИ; рдкрд░ рд╡рд╣ рдмрдЪрдХрд░ рдШोрдб़े рд╕े рдХूрдж рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдкрд░ рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рдЙрд╕ рдкрд░ рдЭрдкрдЯ рдкрдб़े рдФрд░ рддрд▓рд╡ाрд░ рд╕े рдЙрд╕рдХा рдХाрдо рддрдоाрдо рдХрд░ рджिрдпा। рд▓ेрдл्рдЯिрдиेрдг्рдЯ рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЕрди्рдп рд╕ाрд░्рдЬेрдг्рдЯ рдоेрдЬрд░ рдЖрдпा; рдкрд░ рд╡рд╣ рднी рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рдХे рд╣ाрдеों рдоाрд░ा рдЧрдпा। рддрдм рддрдХ рдЪाрд░ों рдУрд░ рд╢ोрд░ рдордЪ рдЧрдпा। 34 рд╡ीं рдкрд▓्рдЯрди рдХे рдХрд░्рдирд▓ рд╣ीрд▓рдЯ рдиे рднाрд░рддीрдп рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рдХो рдкрдХрдб़рдиे рдХा рдЖрджेрд╢ рджिрдпा; рдкрд░ рд╡े рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рдирд╣ीं рд╣ुрдП। рдЗрд╕ рдкрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдмुрд▓ाрдпा рдЧрдпा। рдЕрдм рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рдЪाрд░ों рдУрд░ рд╕े рдШिрд░ рдЧрдпे। рд╡े рд╕рдордЭ рдЧрдпे рдХि рдЕрдм рдмрдЪрдиा рдЕрд╕рдо्рднрд╡ рд╣ै। рдЕрддः рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рдмрди्рджूрдХ рд╕े рд╕्рд╡рдпं рдХो рд╣ी рдЧोрд▓ी рдоाрд░ рд▓ी; рдкрд░ рдЙрд╕рд╕े рд╡े рдорд░े рдирд╣ीं, рдЕрдкिрддु рдШाрдпрд▓ рд╣ोрдХрд░ рдЧिрд░ рдкрдб़े। рдЗрд╕ рдкрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рд╕ैрдиिрдХों рдиे рдЙрди्рд╣ें рдкрдХрдб़ рд▓िрдпा। рдЕрдм рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рдкрд░ рд╕ैрдиिрдХ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдоुрдХрджрдоा рдЪрд▓ाрдпा рдЧрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा, ‘‘рдоैं рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХो рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХा рднाрдЧ्рдпрд╡िрдзाрддा рдирд╣ीं рдоाрдирддा। рджेрд╢ рдХो рдЖрдЬाрдж рдХрд░ाрдиा рдпрджि рдЕрдкрд░ाрдз рд╣ै, рддो рдоैं рд╣рд░ рджрдг्рдб рднुрдЧрддрдиे рдХो рддैрдпाрд░ рд╣ूँ।’’ рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдиे рдЙрди्рд╣ें рдлाँрд╕ी рдХी рд╕рдЬा рджी рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП 18 рдЕрдк्рд░ैрд▓ рдХा рджिрди рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा; рдкрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдиे рджेрд╢ рднрд░ рдоें рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдлैрд▓рдиे рдХे рдбрд░ рд╕े рдШाрдпрд▓ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╣ी 8 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1857 рдХो рдЙрди्рд╣ें рдлाँрд╕ी рджे рджी। рдмैрд░рдХрдкुрд░ рдЫाрд╡рдиी рдоें рдХोрдИ рдЙрди्рд╣ं рдлाँрд╕ी рджेрдиे рдХो рддैрдпाрд░ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ। рдЕрддः рдХोрд▓рдХाрддा рд╕े рдЪाрд░ рдЬрд▓्рд▓ाрдж рдЬрдмрд░рди рдмुрд▓ाрдиे рдкрдб़े। рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рдиे рдХ्рд░ाрди्рддि рдХी рдЬो рдорд╢ाрд▓ рдЬрд▓ाрдИ, рдЙрд╕рдиे рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ 1857 рдХे рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕्рд╡ाрдзीрдирддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдХा рд░ूрдк рд▓िрдпा। рдпрдж्рдпрдкि рднाрд░рдд 1947 рдоें рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рд╣ुрдЖ; рдкрд░ рдЙрд╕ рдк्рд░рдердо рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рдХे рдмрд▓िрджाрди рдХो рд╕рджा рд╢्рд░рдж्рдзाрдкूрд░्рд╡рдХ рд╕्рдорд░рдг рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

Ghazal-145

рдЧ़рдЬ़рд▓- рдмोрд▓рддे рдеे рдФрд░ рдХुрдЫ рд╡ो рдоाрдирддे рдеे рдФрд░ рдХुрдЫ. рд▓ोрдЧ рд╕рдордЭें рдЗрд╕ рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╡ो рдХिрдП рд╣ैं рдФрд░ рдХुрдЫ। рд╡рдХ़्рдд рдкрд░ рдХрд░рддा рдирд╣ीं рд╣ै,рд╡рдХ़्рдд рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдЬो, рдкेрдЪ рдЙрд╕рдХा рд╡рдХ़्рдд рднी рдХрд╕рддा рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рдХुрдЫ। рдмिрд╕्рдоिрд▓ों рдХी рдмाрдд рдХैрд╕े рд╣ाрдХिрдоों рддрдХ рдЬाрдПрдЧी? рдЬो рдмрдпां рд╡ो рджे рд░рд╣े рд╣ैं рд╣рд▓рдл़िрдпा,рд╣ै рдФрд░ рдХुрдЫ। рдмिрд╕्рдоिрд▓=рдШाрдпрд▓,рд╣рд▓्рдлिрдпा рдмрдпाрди=рд╢рдкрде рд▓ेрдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдмрдпाрди рджрд▓рдмрджрд▓ рдХрд░рдХे рд╡ो рдЕрдмрддрдХ,рд░ाрдЬ-рд╕ुрдЦ рдкाрддे рд░рд╣े, рд▓ोрдЧ рдмрд╕ рдХрд╣рддे рд░рд╣े,рдЙрдирдХी рд╕реЫा рд╣ै рдФрд░ рдХुрдЫ। рдЙрдирдХे рджрд▓ рдХे рдоुрдЬрд░िрдоों рдХो,рдкाрд░рд╕ा рд╕рдордЭा рдЧрдпा, рдХ्рдпा рд╕िрдпाрд╕рдд рдоें рдмрддाрдиे рдХो рдмрдЪा рд╣ै рдФрд░ рдХुрдЫ? рдкाрд░рд╕ा=рдкрд╡िрдд्рд░ рд╡ो рдЬ़िрдпाрджा рдЬोрд░ рджेрдХрд░ рдмाрдд рдХो рд╕рдордЭा рд░рд╣े, рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдоुрдЭрдХो рдЗрд╕ी рд╕े,рдоाрдЬ़рд░ा рд╣ै рдФрд░ рдХुрдЫ। рд╕ीрдЦ рджे-рджे рдХрд░ рдЪुрдХी рдкैрдЧрдо्рдмрд░ों рдХी рдЗрдХ рдХ़рддाрд░, рдЖрджрдоी рдлिрд░ рднी рдпрд╣ाँ рдХрд░рддा рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рдХुрдЫ। рдзрд░्рдордЧ्рд░ंрдеों,рд░ीрддिрдпों рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╡ो рдардЧ рд░рд╣े, рдЬ़िрди्рджрдЧी рдЬीрдиे рдХा рдЙрдирдХा рдл़рд▓рд╕рдл़ा рд╣ै рдФрд░ рдХुрдЫ। реЮрд▓рд╕реЮा=рджрд░्рд╢рди,рдлिрд▓ोрд╕рдлी рдЖрдордЬрди рдХे рд╣рдХ़ рдХी рдЦ़ाрддिрд░ рдЬो рдиिрдЬ़ाрдордд рд╕े рд▓рдб़ा, рджोрд╕्рддो рд╡ो рдЬ़िрди्рджрдЧी рдХो рдЬी рд╕рдХा рд╣ै рдФрд░ рдХुрдЫ। рдиिрдЬाрдордд= рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा

Ghazal-144

рдЧ़рдЬ़рд▓- рднрд▓ा рдЗंрд╕ाрдиिрдпрдд рдХा рдЪाрд╣рддी рд╣ो, реЫुрдмां рдкे рдЖрдЬ рдмрд╕ рд╡ो рд╢ाрдпрд░ी рд╣ो। рд╕ुрдиे рдЬो рднी,рд▓рдЧे рдЙрд╕рдХो рдХि рдЬैрд╕े, рдЧ़рдЬ़рд▓ рдоें рдмाрдд рдЙрд╕рдХी рд╣ी рдХрд╣ी рд╣ो। рдЦ़ुрджा рд╕े рдоेрд░ी рдмрд╕ рдпे рдЗрд▓्рддिрдЬ़ा рд╣ै, рди рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдоें рдХिрд╕ी рдХी реЫिрди्рджрдЧी рд╣ो। рдоेрд░ी рдХोрд╢िрд╢ рдпрд╣ी рд╣ै рджोрд╕्рддो рдмрд╕, рдХि рд╕рдм рдХी рдЬ़िрди्рджрдЧी рдоें рд░ोрд╢рдиी рд╣ो। рд╣ुрдЖ рд╣ै рдЗрд╢्реШ рдЬрдм рд╕े,рдмрд╕ рдпे рдЪाрд╣ा, рдЬुрджा рдХोрдИ рди рдЕрдкрдиों рд╕े рдХрднी рд╣ो, рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рд╣ै рд╕рдордп рдХी рдЕрдм,рдХрд▓рдо рд╕े, рдЧ़рдЬ़рд▓ рдмрд╕ рд╡ो рд▓िрдЦूँ рдЬो рдЖрдЧ-рд╕ी рд╣ो। рд╕ुрдиेрдЧा реЪौрд░ рд╕े рддुрдордХो реЫрдоाрдиा, рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдмाрдд рдоें рдХुрдЫ рдмाрдд рднी рд╣ो।

Mushaira,Ghazal-143

рдЧ़рдЬ़рд▓ ---- рджोрд╕्рддो,рдмрд╣्рд░-рдП-рдЦреЮीреЮ рдоें рд▓िрдЦрдиे рдХा рд╕िрд▓рд╕िрд▓ा рдЬाрд░ी рд╣ै.рдФрд░ рдоैं рдлिрд░ рд╕े рдЖрдкрдХी рдмреЫ्рдо рдоें рд╣ाреЫिрд░ рд╣ूँ рдПрдХ рдФрд░ рдирдпी реЪреЫрд▓ рдХे рд╕ाрде,рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै рдЖрдкрдХो рдкрд╕ंрдж рдЖрдПрдЧी.рдмрд░ाрдП рдоेрд╣ेрд░рдмाрдиी рдоुрд▓ाрд╣िреЫा реЮрд░рдоाрдПँ,рдЕрд░्реЫ рдХिрдпा рд╣ै- рдХрдкреЬे рд╕рдмрдХे рдЙрддाрд░े рдЬाрдПँрдЧे рдЬрдм рдЕрджрдо рдоें рдкुрдХाрд░े рдЬाрдПँрдЧे//1 рд╕рдмрдХा рдоुंрд╕िреЮ рд╡рд╣ाँ рдкे рдмैрдаा рд╣ै рдЙрд╕рдХी рдкेрд╢ी рдоें рд╕ाрд░े рдЬाрдПँрдЧे//2 рдЬो рд╣ैं рдмाрд▓िреЪ рдЙрди्рд╣ें рдоिрд▓ेрдЧा рд╕рдмреШ рдЬो рд╣ैं рдмрдЪ्рдЪे,рджुрд▓ाрд░े рдЬाрдПंрдЧे//3 рджूрд╕рд░ों рдХो рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдоाрд░ा рд╣ै рд╡ो рднी рдЗрдХ рд░ोреЫ рдоाрд░े рдЬाрдПँрдЧे//4 рдЧрд░ рддुрдо्рд╣ाрд░ी рд░िреЫा рд╣ै рд╣рдо рд╣рд╕्рддी рдоुреЮ्рд▓िрд╕ी рдоें рдЧुреЫाрд░े рдЬाрдПँрдЧे//5 рд▓ेрдХे рд░िрд╢्рддा рд╣рдоाрд░ी рд╢ाрджी рдХा рдЪाँрдж рдХे рдШрд░ рд╕िрддाрд░े рдЬाрдПँрдЧे//6 рддुрдо рднी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХिрдП рдЬाрдУ рд╣рдо рднी реЪрд▓рддी рд╕ुрдзाрд░े рдЬाрдПँрдЧे//7 реЫिंрджрдЧी рдХрдЯ рдЧрдпी рд╣ै рд▓ेрдХिрди'рд░ाреЫ' рдЖрдЧे рдХिрд╕рдХे рд╕рд╣ाрд░े рдЬाрдПँрдЧे//8 рд╢рдм्рджाрд░्рде- ------------- •рдЕрджрдо-рдкрд░рд▓ोрдХ •рдоुंрд╕िреЮ-рди्рдпाрдп рдпा рдЗंрд╕ाреЮ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि,рди्рдпाрдпिрдХ,рди्рдпाрдпाрдзीрд╢,рди्рдпाрдп рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा,рди्рдпाрдпрдХрд░्рддा •рдкेрд╢ी-рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдпा рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХे рд╕ाрдордиे рдХिрд╕ी рдЕрднिрдпोрдЧ рдпा рдоुрдХрджрдоे рдХे рдкेрд╢ рд╣ोрдиे рдФрд░ рд╕ुрдиे рдЬाрдиे рдХी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ •рдмाрд▓िреЪ-рд╡рдпрд╕्рдХ,рд╕рдордЭрджाрд░ी рдХी рдЖрдпु рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪा рд╣ुрдЖ •рд░िреЫा-рд╕्рд╡ीрдХृрддि,рдоंреЫूрд░ी •рд╣рд╕्рддी-рд╡ुрдЬूрдж,рдЬीрд╡рди,рдк्рд░ाрдг,рдЬ़िрджрдЧी,рд╕ंрд╕ाрд░,рджुрдиिрдпा,рдк्рд░ाрдгीрд╡рд░्рдЧ,рдордЦ्рд▓ूрдХ़ाрдд,рд╕ाрдорд░्рде्рдп,рдордХ्рджूрд░ •рдоुреЮ्рд▓िрд╕ी-рдоुрдл़्рд▓िрд╕ рд╣ोрдиे рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдпा рднाрд╡,рджрд░िрдж्рд░рддा,рдиिрд░्рдзрдирддा

Ghazal-142

рдЧ़рдЬ़рд▓- рдЗрд▓्рдо рдХे рд╕ाрде рдЬрдм реЮिрдХ्рд░ рднी рдЖ рдЧрдИ, рд╢ाрдпрд░ी рдоें рд▓рдЧा,рдЬाрди рд╕ी рдЖ рдЧрдИ। рд╕ाрде рджेрдиे рдХो рд╣рдо-рдЖрдк рд░ाрдЬ़ी рд╣ुрдП, рд╕ाрде рджेрдиे рдХो рддрдм рд╣рд░ рдЦुрд╢ी рдЖ рдЧрдИ। рд╕ाрде рддрдирд╣ाрдЗрдпाँ рддрдм рдХрд╣ाँ рд░рд╣ рд╕рдХीं, рдпाрдж рдХुрдЫ рдЬिрд╕ рдШреЬी рдЖрдкрдХी рдЖ рдЧрдИ। рджेрд░ рддрдХ рдЙрд╕рдиे рдоुрдЭрдХो рди рд╕ोрдиे рджिрдпा, рдлिрд░ рдЬрдЧाрдиे рдоुрдЭे рд░ोрд╢рдиी рдЖ рдЧрдИ। рд╡рдХ़्рдд рдиे рдРрд╕े рд╕ूрд░рдд рдмрджрд▓ рджी рдоेрд░ी, рдЖрдЗрдиा рджेрдЦрддे рд╣ी рд╣ँрд╕ी рдЖ рдЧрдИ। рдХोрд╢िрд╢ें рдоैंрдиे рдХीं рддो рдЕँрдзेрд░ों рд╕े рднी, рджेрдЦрддे-рджेрдЦрддे рд░ाрд╣-рд╕ी рдЖ рдЧрдИ। рд╕ोрдЪ рдкрд░ рднी рд▓рдЧा рдмंрдж рдЕрдм рджोрд╕्рддो, рдЖрджрдоी рдХी рдХрд╣ाँ рдЬ़िрди्рджрдЧी рдЖ рдЧрдИ। рдЖрдЬ рдордХ़्рддूрд▓ рдкे рдЬुрд░्рдо рд╕ाрдмिрдд рдХрд░े, рдХिрд╕ рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рдкे рдпрд╣ рдоुंрд╕िрдл़ी рдЖ рдЧрдИ। рдХुрдЫ рдЙрд╕ूрд▓ों рдкे рднी рдмाрдд рд╣ोрдиे рдХो рдеी, рдХ्рдпा рдХрд╣ूँ рдмीрдЪ рдоें рджोрд╕्рддी рдЖ рдЧрдИ। рдлेрд╕рдмुрдХ рдиाрдо рдЬैрд╕े рд╣ी рдЙрд╕рдиे рд╕ुрдиा, рдорд░рддे-рдорд░рддे рдЙрд╕े рд╕ाँрд╕-рд╕ी рдЖ рдЧрдИ। рдЬो рд╣ै рдХ़ाрддिрд▓,рдЙрди्рд╣ें,рд╡ो рдорд╕ीрд╣ा рд▓рдЧे, рдХ्рдпा рдЧ़рдЬрдм рджोрд╕्рддो рдмेрдЦ़ुрджी рдЖ рдЧрдИ। рдЙрдирдХो рджेрдЦा рддो рдпे рдоोрдЬिреЫा рд╣ो рдЧрдпा, рд▓рдм рд╣िрд▓े рдФрд░ рдоुрдЭे рд╢ाрдпрд░ी рдЖ рдЧрдИ।

Ghazal-141

рдЧ़рдЬ़рд▓- рд╣ुрдЖ рдЬрдм рд╢ेрд░ рдХोрдИ рдЕрдирдХрд╣ा-рд╕ा, рд▓рдЧा рд▓рдо्рд╣ा рд╡ो рдоैंंрдиे рдЬी рд▓िрдпा-рд╕ा। рдХрдоी рдоेрд░ी рдмрддाрддा рдЬрдм рднी рдХोрдИ, рдоुрдЭे рд╡ो рдЯोрдХрдиा рд▓рдЧрддा рджुрдЖ-рд╕ा। рдоेрд░े рдЖрд╢िреШ рдХी рдпे реЫिंрджाрджिрд▓ी рд╣ै, рдоिрд▓ा рд╣рд░ рдмाрд░ рдкрд╣рд▓ी рдорд░्рддрдмा-рд╕ा। рд╣ुрдЖ рд╡рд░्рд╖ों рдкुрд░ाрдиा рдЗрд╢्реШ рдЕрдкрдиा, рд▓рдЧे рд╣ै рд╡ाрдХिрдпा рд╣ो рд╣ाрд▓िрдпा- рд╕ा рдЬो рдЕрдкрдиे рд╣ोрд╢ рдоें рдпाрд░ो рдирд╣ीं рд╣ै, рдЬрддाрддा рд╣ै рд╡ो рдЦ़ुрдж рдХो рдиाреЩुрджा-рд╕ा। реЫुрдмां рдХा рдХाрдо рд▓ेрддा рд╡ो рдиреЫрд░ рд╕े, рдХिрд╕ी рд╕े рдЗрд╢्рдХ़ рд╣ै рдЙрд╕рдХो рд╣ुрдЖ-рд╕ा। рдХिрдпा рд╣ै рдЗрд╢्рдХ़ рдЗрддрдиी рд╕ाрджрдЧी рд╕े, рдХрднी рд▓рдЧрддा рдоुрдЭे рд╡ो рдмेрд╡реЮा-рд╕ा। рди рдмोрд▓े рджेрд░ рддрдХ рдЖрдкрд╕ рдоें рд╡ो рдкрд░, рд▓рдЧा рд╣рд░ рд▓рдо्рд╣ा рдЬैрд╕े рдмोрд▓рддा-рд╕ा। рдирд╣ीं рдЬो рдХрд╣ рд╕рдХा,рд╡ो рд╡реШ्рдд рдП рд░ुрдЦ़рд╕рдд, рджिрдЦा рд▓рдм рдкे рдХрд╣ीं рд╕рд╣рдоा рд╣ुрдЖ-рд╕ा। рдиाреЩुрджा= рдиाрд╡ рдЪрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓ा (рдиेрддृрдд्рд╡ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा) -

рднाрдоाрд╢ाрд╣

28 рдЬूрди/рдЬрди्рдо-рджिрд╡рд╕ рдЕрдиुрдкрдо рджाрди : рднाрдоाрд╢ाрд╣ рджाрди рдХी рдЪрд░्рдЪा рд╣ोрддे рд╣ी рднाрдоाрд╢ाрд╣ рдХा рдиाрдо рд╕्рд╡рдпं рд╣ी рдоुँрд╣ рдкрд░ рдЖ рдЬाрддा рд╣ै। рджेрд╢ рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдорд╣ाрд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдХे рдЪрд░рдгों рдоें рдЕрдкрдиी рд╕рдм рдЬрдоा рдкूँрдЬी рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рджाрдирд╡ीрд░ рднाрдоाрд╢ाрд╣ рдХा рдЬрди्рдо рдЕрд▓рд╡рд░ (рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди) рдоें 28 рдЬूрди, 1547 рдХो рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрдирдХे рдкिрддा рд╢्рд░ी рднाрд░рдорд▓्рд▓ рддрдеा рдоाрддा рд╢्рд░ीрдорддी рдХрд░्рдкूрд░рджेрд╡ी рдеीं। рд╢्рд░ी рднाрд░рдорд▓्рд▓ рд░ाрдгा рд╕ाँрдЧा рдХे рд╕рдордп рд░рдгрдердо्рднौрд░ рдХे рдХिрд▓ेрджाрд░ рдеे। рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХी рддрд░рд╣ рднाрдоाрд╢ाрд╣ рднी рд░ाрдгा рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд▓िрдП рд╕рдорд░्рдкिрдд рдеे। рдПрдХ рд╕рдордп рдРрд╕ा рдЖрдпा рдЬрдм рдЕрдХрдмрд░ рд╕े рд▓рдб़рддे рд╣ुрдП рд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдХो рдЕрдкрдиी рдк्рд░ाрдгрдк्рд░िрдп рдоाрддृрднूрдоि рдХा рдд्рдпाрдЧ рдХрд░рдиा рдкрдб़ा। рд╡े рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕рд╣िрдд рдЬंрдЧрд▓ों рдоें рд░рд╣ рд░рд╣े рдеे। рдорд╣рд▓ों рдоें рд░рд╣рдиे рдФрд░ рд╕ोрдиे рдЪाँрджी рдХे рдмрд░рддрдиों рдоें рд╕्рд╡ाрджिрд╖्рдЯ рднोрдЬрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдорд╣ाрд░ाрдгा рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рдЕрдкाрд░ рдХрд╖्рдЯ рдЙрдаाрдиे рдкрдб़ рд░рд╣े рдеे। рд░ाрдгा рдХो рдмрд╕ рдПрдХ рд╣ी рдЪिрди्рддा рдеी рдХि рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдлिрд░ рд╕े рд╕ेрдиा рдЬुрдЯाрдПँ,рдЬिрд╕рд╕े рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХो рдоुрдЧрд▓ рдЖрдХ्рд░рдордгрдХाрд░िрдпों рд╕े рдЪंрдЧुрд▓ рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХрд░ा рд╕рдХे। рдЗрд╕ рд╕рдордп рд░ाрдгा рдХे рд╕рдо्рдоुрдЦ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╕рдорд╕्рдпा рдзрди рдХी рдеी। рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдЬो рд╡िрд╢्рд╡рд╕्рдд рд╕ैрдиिрдХ рдеे, рдЙрди्рд╣ें рднी рдХाрдлी рд╕рдордп рд╕े рд╡ेрддрди рдирд╣ीं рдоिрд▓ा рдеा। рдХुрдЫ рд▓ोрдЧों рдиे рд░ाрдгा рдХो рдЖрдд्рдорд╕рдорд░्рдкрдг рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджी; рдкрд░ рд░ाрдгा рдЬैрд╕े рджेрд╢рднрдХ्рдд рдПрд╡ं рд╕्рд╡ाрднिрдоाрдиी рдХो рдпрд╣ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдеा। рднाрдоाрд╢ाрд╣ рдХो рдЬрдм рд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдХे рдЗрди рдХрд╖्рдЯों рдХा рдкрддा рд▓рдЧा, рддो рдЙрдирдХा рдорди рднрд░ рдЖрдпा। рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд╕्рд╡рдпं рдХा рддрдеा рдкुрд░рдЦों рдХा рдХрдоाрдпा рд╣ुрдЖ рдЕрдкाрд░ рдзрди рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рд╕рдм рд░ाрдгा рдХे рдЪрд░рдгों рдоें рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे 25 рд▓ाрдЦ рд░ु. рддрдеा 20,000 рдЕрд╢рд░्рдлी рд░ाрдгा рдХो рджीं। рд░ाрдгा рдиे рдЖँрдЦों рдоें рдЖँрд╕ू рднрд░рдХрд░ рднाрдоाрд╢ाрд╣ рдХो рдЧрд▓े рд╕े рд▓рдЧा рд▓िрдпा। рд░ाрдгा рдХी рдкрдд्рдиी рдорд╣ाрд░ाрдиी рдЕрдЬрд╡ाрди्рджे рдиे рднाрдоाрд╢ाрд╣ рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рдЗрд╕ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рдХृрддрдЬ्рдЮрддा рд╡्рдпрдХ्рдд рдХी। рдЗрд╕ рдкрд░ рднाрдоाрд╢ाрд╣ рд░ाрдиी рдЬी рдХे рд╕рдо्рдоुрдЦ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ो рдЧрдпे рдФрд░ рдирдо्рд░рддा рд╕े рдХрд╣ा рдХि рдоैंрдиे рддो рдЕрдкрдиा рдХрд░्рдд्рддрд╡्рдп рдиिрднाрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рдм рдзрди рдоैंрдиे рджेрд╢ рд╕े рд╣ी рдХрдоाрдпा рд╣ै। рдпрджि рдпрд╣ рджेрд╢ рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдоें рд▓рдЧ рдЬाрдпे, рддो рдпрд╣ рдоेрд░ा рдФрд░ рдоेрд░े рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХा рдЕрд╣ोрднाрдЧ्рдп рд╣ी рд╣ोрдЧा। рдорд╣ाрд░ाрдиी рдпрд╣ рд╕ुрдирдХрд░ рдХ्рдпा рдХрд╣рддीं, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднाрдоाрд╢ाрд╣ рдХे рдд्рдпाрдЧ рдХे рд╕рдо्рдоुрдЦ рд╕िрд░ рдЭुрдХा рджिрдпा। рдЙрдзрд░ рдЬрдм рдЕрдХрдмрд░ рдХो рдпрд╣ рдШрдЯрдиा рдкрддा рд▓рдЧी, рддो рд╡рд╣ рднрдб़рдХ рдЧрдпा। рд╡рд╣ рд╕ोрдЪ рд░рд╣ा рдеा рдХि рд╕ेрдиा рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдЙрд╕рдХे рд╕ाрдордиे рдЭुрдХ рдЬाрдпेंрдЧे; рдкрд░ рдЗрд╕ рдзрди рд╕े рд░ाрдгा рдХो рдирдпी рд╢рдХ्рддि рдоिрд▓ рдЧрдпी। рдЕрдХрдмрд░ рдиे рдХ्рд░ोрдзिрдд рд╣ोрдХрд░ рднाрдоाрд╢ाрд╣ рдХो рдкрдХрдб़ рд▓ाрдиे рдХो рдХрд╣ा। рдЕрдХрдмрд░ рдХो рдЙрд╕рдХे рдХрдИ рд╕ाрдеिрдпों рдиे рд╕рдордЭाрдпा рдХि рдПрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдХрд░рдиा рдЙрд╕े рд╢ोрднा рдирд╣ीं рджेрддा। рдЗрд╕ рдкрд░ рдЙрд╕рдиे рднाрдоाрд╢ाрд╣ рдХो рдХрд╣рд▓рд╡ाрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЙрд╕рдХे рджрд░рдмाрд░ рдоें рдордирдЪाрд╣ा рдкрдж рд▓े рд▓े рдФрд░ рд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдХो рдЫोрдб़ рджे; рдкрд░ рджाрдирд╡ीрд░ рднाрдоाрд╢ाрд╣ рдиे рдпрд╣ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдаुрдХрд░ा рджिрдпा। рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдХрдмрд░ рд╕े рдпुрдж्рдз рдХी рддैрдпाрд░ी рднी рдХрд░ рд▓ी। рдпрд╣ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдоिрд▓рдиे рдкрд░ рдЕрдХрдмрд░ рдиे рдЕрдкрдиा рд╡िрдЪाрд░ рдмрджрд▓ рджिрдпा। рднाрдоाрд╢ाрд╣ рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдзрди рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े рд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдиे рдирдпी рд╕ेрдиा рдмрдиाрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рдоुрдХ्рдд рдХрд░ा рд▓िрдпा। рднाрдоाрд╢ाрд╣ рдЬीрд╡рди рднрд░ рд░ाрдгा рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рд▓рдЧे рд░рд╣े। рдорд╣ाрд░ाрдгा рдХे рджेрд╣ाрди्рдд рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрдирдХे рдкुрдд्рд░ рдЕрдорд░рд╕िंрд╣ рдХे рд░ाрдЬрддिрд▓рдХ рдоें рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдпी। рдЗрддрдиा рд╣ी рдирд╣ीं, рдЬрдм рдЙрдирдХा рдЕрди्рдд рд╕рдордп рдиिрдХрдЯ рдЖрдпा, рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдкुрдд्рд░ рдХो рдЖрджेрд╢ рджिрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЕрдорд░рд╕िंрд╣ рдХे рд╕ाрде рд╕рджा рд╡ैрд╕ा рд╣ी рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░े, рдЬैрд╕ा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдХे рд╕ाрде рдХिрдпा рд╣ै।

рдбा. рд╢्рдпाрдоाрдк्рд░рд╕ाрдж рдоुрдЦрд░्рдЬी

23 рдЬूрди/рдмрд▓िрджाрди-рджिрд╡рд╕ рдбा. рд╢्рдпाрдоाрдк्рд░рд╕ाрдж рдоुрдЦрд░्рдЬी рдХा рдмрд▓िрджाрди рдЫрд╣ рдЬुрд▓ाрдИ, 1901 рдХो рдХोрд▓рдХाрддा рдоें рд╢्рд░ी рдЖрд╢ुрддोрд╖ рдоुрдЦрд░्рдЬी рдПрд╡ं рдпोрдЧрдоाрдпा рджेрд╡ी рдХे рдШрд░ рдоें рдЬрди्рдоे рдбा. рд╢्рдпाрдоाрдк्рд░рд╕ाрдж рдоुрдЦрд░्рдЬी рдХो рджो рдХाрд░рдгों рд╕े рд╕рджा рдпाрдж рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдкрд╣рд▓ा рддो рдпрд╣ рдХि рд╡े рдпोрдЧ्рдп рдкिрддा рдХे рдпोрдЧ्рдп рдкुрдд्рд░ рдеे। рд╢्рд░ी рдЖрд╢ुрддोрд╖ рдоुрдЦрд░्рдЬी рдХрд▓рдХрдд्рддा рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдЙрдкрдХुрд▓рдкрддि рдеे।1924 рдоें рдЙрдирдХे рджेрд╣ाрди्рдд рдХे рдмाрдж рдХेрд╡рд▓ 23 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╣ी рд╢्рдпाрдоाрдк्рд░рд╕ाрдж рдХो рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХी рдк्рд░рдмрди्рдз рд╕рдоिрддि рдоें рд▓े рд▓िрдпा рдЧрдпा। 33 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЫोрдЯी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╣ी рдЙрди्рд╣ें рдХрд▓рдХрдд्рддा рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдЙрдкрдХुрд▓рдкрддि рдХी рдЙрд╕ рдХुрд░्рд╕ी рдкрд░ рдмैрдардиे рдХा рдЧौрд░рд╡ рдоिрд▓ा, рдЬिрд╕े рдХिрд╕ी рд╕рдордп рдЙрдирдХे рдкिрддा рдиे рд╡िрднूрд╖िрдд рдХिрдпा рдеा। рдЪाрд░ рд╡рд░्рд╖ рдХे рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХो рдЪрд╣ुँрдоुрдЦी рдк्рд░рдЧрддि рдХे рдкрде рдкрд░ рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рдХिрдпा। рджूрд╕рд░े рдЬिрд╕ рдХाрд░рдг рд╕े рдбा. рдоुрдЦрд░्рдЬी рдХो рдпाрдж рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╣ै рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рднाрд░рдд рдоें рдкूрд░्рдг рд╡िрд▓рдп рдХी рдоाँрдЧ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣ рдПрд╡ं рдмрд▓िрджाрди। 1947 рдоें рднाрд░рдд рдХी рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХे рдмाрдж рдЧृрд╣рдорди्рдд्рд░ी рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ рд╕े рд╕рднी рджेрд╕ी рд░िрдпाрд╕рддों рдХा рднाрд░рдд рдоें рдкूрд░्рдг рд╡िрд▓рдп рд╣ो рдЧрдпा; рдкрд░ рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХे рдХाрд░рдг рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░ рдХा рд╡िрд▓рдп рдкूрд░्рдг рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡рд╣ाँ рдХे рд╢ाрд╕рдХ рд░ाрдЬा рд╣рд░िрд╕िंрд╣ рдХो рд╣рдЯाрдХрд░ рд╢ेрдЦ рдЕрдм्рджुрд▓्рд▓ा рдХो рд╕рдд्рддा рд╕ौंрдк рджी। рд╢ेрдЦ рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░ рдХो рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рдмрдиाрдпे рд░рдЦрдиे рдпा рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдоें рдоिрд▓ाрдиे рдХे рд╖рдб्рдпрди्рдд्рд░ рдоें рд▓рдЧा рдеा। рд╢ेрдЦ рдиे рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░ рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╣рд░ рднाрд░рддीрдп рдХो рдЕрдиुрдорддि рдкрдд्рд░ рд▓ेрдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдХрд░ рджिрдпा। 1953 рдоें рдк्рд░рдЬा рдкрд░िрд╖рдж рддрдеा рднाрд░рддीрдп рдЬрдирд╕ंрдШ рдиे рдЗрд╕рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा। рдиेрд╣рд░ू рддрдеा рд╢ेрдЦ рдиे рдкूрд░ी рддाрдХрдд рд╕े рдЗрд╕ рдЖрди्рджोрд▓рди рдХो рдХुрдЪрд▓рдиा рдЪाрд╣ा; рдкрд░ рд╡े рд╡िрдлрд▓ рд░рд╣े। рдкूрд░े рджेрд╢ рдоें рдпрд╣ рдиाрд░ा рдЧूँрдЬ рдЙрдаा - рдПрдХ рджेрд╢ рдоें рджो рдк्рд░рдзाрди, рджो рд╡िрдзाрди, рджो рдиिрд╢ाрди: рдирд╣ीं рдЪрд▓ेंрдЧे। рдбा. рдоुрдЦрд░्рдЬी рдЬрдирд╕ंрдШ рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдеे। рд╡े рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдмिрдиा рдЕрдиुрдорддि рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░ рдоें рдЧрдпे। рдЗрд╕ рдкрд░ рд╢ेрдЦ рдЕрдм्рджुрд▓्рд▓ा рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा। 20 рдЬूрди рдХो рдЙрдирдХी рддрдмिрдпрдд рдЦрд░ाрдм рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЙрди्рд╣ें рдХुрдЫ рдРрд╕ी рджрд╡ाрдПँ рджी рдЧрдпीं, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрдирдХा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдмिрдЧрдб़ рдЧрдпा। 22 рдЬूрди рдХो рдЙрди्рд╣ें рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рднрд░рддी рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдЬो рд▓ोрдЧ рдеे, рдЙрди्рд╣ें рднी рд╕ाрде рдирд╣ीं рдЬाрдиे рджिрдпा рдЧрдпा। рд░ाрдд рдоें рд╣ी рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рдвाрдИ рдмрдЬे рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдоें рдЙрдирдХा рджेрд╣ाрди्рдд рд╣ुрдЖ। рдоृрдд्рдпु рдХे рдмाрдж рднी рд╢ाрд╕рди рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЙрдЪिрдд рд╕рдо्рдоाрди рдирд╣ीं рджिрдпा। рдЙрдирдХे рд╢рд╡ рдХो рд╡ाрдпुрд╕ेрдиा рдХे рд╡िрдоाрди рд╕े рджिрд▓्рд▓ी рд▓े рдЬाрдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рдмрдиी; рдкрд░ рджिрд▓्рд▓ी рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдЧрд░рдо рджेрдЦрдХрд░ рд╢ाрд╕рди рдиे рд╡िрдоाрди рдХो рдЕрдо्рдмाрд▓ा рдФрд░ рдЬाрд▓рди्рдзрд░ рд╣ोрддे рд╣ुрдП рдХोрд▓рдХाрддा рднेрдЬ рджिрдпा। рдХोрд▓рдХाрддा рдоें рджрдорджрдо рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбे рд╕े рд░ाрдд्рд░ि 9.30 рдмрдЬे рдЪрд▓рдХрд░ рдкрди्рдж्рд░рд╣ рдХि.рдоी рджूрд░ рдЙрдирдХे рдШрд░ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдоें рд╕ुрдмрд╣ рдХे рдкाँрдЪ рдмрдЬ рдЧрдпे। 24 рдЬूрди рдХो рджिрди рдоें рдЧ्рдпाрд░рд╣ рдмрдЬे рд╢ुрд░ू рд╣ुрдИ рд╢рд╡рдпाрдд्рд░ा рддीрди рдмрдЬे рд╢рдорд╢ाрди рдкрд╣ुँрдЪी। рд╣рдЬाрд░ों рд▓ोрдЧों рдиे рдЙрдирдХे рдЕрди्рддिрдо рджрд░्рд╢рди рдХिрдпे। рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рдХी рдмाрдд рддो рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдбा. рдоुрдЦрд░्рдЬी рддрдеा рдЙрдирдХे рд╕ाрдеी рд╢िрдХ्рд╖िрдд рддрдеा рдЕрдиुрднрд╡ी рд▓ोрдЧ рдеे; рдкрд░ рдкूрдЫрдиे рдкрд░ рднी рдЙрди्рд╣ें рджрд╡ाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рдирд╣ीं рдмрддाрдпा рдЧрдпा। рдЙрдирдХी рдоृрдд्рдпु рдЬिрди рд╕рди्рджेрд╣ाрд╕्рдкрдж рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рд╣ुрдИ рддрдеा рдмाрдж рдоें рдЙрд╕рдХी рдЬाँрдЪ рди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдоाрдорд▓े рдкрд░ рд▓ीрдкाрдкोрддी рдХी рдЧрдпी, рдЙрд╕рд╕े рдЗрд╕ рдЖрд╢ंрдХा рдХी рдкुрд╖्рдЯि рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдиेрд╣рд░ू рдФрд░ рд╢ेрдЦ рдЕрдм्рджुрд▓्рд▓ा рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд░ाрдпी рдЧрдпी рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХीрдп рд╣рдд्рдпा рдеी। рдбा. рд╢्рдпाрдоाрдк्рд░рд╕ाрдж рдоुрдЦрд░्рдЬी рдиे рдЕрдкрдиे рдмрд▓िрджाрди рд╕े рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рдХो рдмрдЪा рд▓िрдпा। рдЕрди्рдпрдеा рд╢ेрдЦ рдЕрдм्рджुрд▓्рд▓ा рдЙрд╕े рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдоें рдоिрд▓ा рджेрддा।

рдмंрдХिрдордЪрди्рдж्рд░ рдЪрдЯрд░्рдЬी

26 рдЬूрди/рдЬрди्рдо-рджिрд╡рд╕ рд╡рди्рджेрдоाрддрд░рдо् рдХे рдЧाрдпрдХ:-рдмंрдХिрдордЪрди्рдж्рд░ рдЪрдЯрд░्рдЬी рднाрд░рддीрдп рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдоें рд╡рди्рджेрдоाрддрд░рдо् рдиाрдордХ рдЬिрд╕ рдорд╣ाрдорди्рдд्рд░ рдиे рдЙрдд्рддрд░ рд╕े рджрдХ्рд╖िрдг рдФрд░ рдкूрд░рдм рд╕े рдкрд╢्рдЪिрдо рддрдХ рдЬрди-рдЬрди рдХो рдЙрдж्рд╡ेрд▓िрдд рдХिрдпा, рдЙрд╕рдХे рд░рдЪिрдпрддा рдмंрдХिрдордЪрди्рдж्рд░ рдЪрдЯрд░्рдЬी рдХा рдЬрди्рдо рдЧ्рд░ाрдо рдХाँрддрд▓рдкाрдб़ा, рдЬिрд▓ा рд╣ुрдЧрд▓ी,рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдоें 26 рдЬूрди, 1838 рдХो рд╣ुрдЖ рдеा। рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ुрдЧрд▓ी рдоें рдкूрд░्рдг рдХрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХोрд▓рдХाрддा рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдк्рд░ेрд╕ीрдбेंрд╕ी рдХाрд▓िрдЬ рд╕े рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी। рдкрдв़ाрдИ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЫाрдд्рд░ рдЬीрд╡рди рд╕े рд╣ी рдЙрдирдХी рд░ुрдЪि рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рдк्рд░рддि рднी рдеी। рд╢िрдХ्рд╖ा рдкूрд░्рдг рдХрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ेрд╡ा рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рджी рдФрд░ рдЙрд╕рдоें рдЙрдд्рддीрд░्рдг рд╣ोрдХрд░ рд╡े рдбिрдк्рдЯी рдХрд▓ेрдХ्рдЯрд░ рдмрди рдЧрдпे। рдЗрд╕ рд╕ेрд╡ा рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╡े рдк्рд░рдердо рднाрд░рддीрдп рдеे। рдиौрдХрд░ी рдХे рджौрд░ाрди рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓िрдЦрдиा рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХिрдпा। рдкрд╣рд▓े рд╡े рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рд▓िрдЦрддे рдеे। рдЙрдирдХा рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдЙрдкрди्рдпाрд╕ ‘рд░ाрдЬрдоोрд╣рди्рд╕ рд╡ाрдЗрдл’ рднी рдЦूрдм рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ुрдЖ; рдкрд░ рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рд╡े рдЕрдкрдиी рдоाрддृрднाрд╖ा рдмंрдЧрд▓ा рдоें рд▓िрдЦрдиे рд▓рдЧे। 1864 рдоें рдЙрдирдХा рдкрд╣рд▓ा рдмंрдЧрд▓ा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ ‘рджुрд░्рдЧेрд╢ рдирди्рджिрдиी’ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ। рдпрд╣ рдЗрддрдиा рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ुрдЖ рдХि рдЗрд╕рдХे рдкाрдд्рд░ों рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдмंрдЧाрд▓ рдоें рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдиाрдо рд░рдЦрдиे рд▓рдЧे। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж 1866 рдоें ‘рдХрдкाрд▓ рдХुрдг्рдбрд▓ा’ рдФрд░ 1869 рдоें ‘рдоृрдгाрд▓िрдиी’ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдП। 1872 рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे ‘рдмंрдЧ рджрд░्рд╢рди’ рдиाрдордХ рдкрдд्рд░ рдХा рд╕рдо्рдкाрджрди рднी рдХिрдпा; рдкрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЕрдорд░ рд╕्рдеाрди рджिрд▓ाрдпा ‘рдЖрдирди्рдж рдорда’ рдиाрдордХ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдиे, рдЬो 1882 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ। рдЖрдирди्рдж рдорда рдоें рджेрд╢ рдХो рдоाрддृрднूрдоि рдоाрдирдХрд░ рдЙрд╕рдХी рдкूрдЬा рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рддрди-рдорди рдФрд░ рдзрди рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдпुрд╡рдХों рдХी рдХрдеा рдеी, рдЬो рд╕्рд╡рдпं рдХो ‘рд╕рди्рддाрди’ рдХрд╣рддे рдеे। рдЗрд╕ी рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдоें рд╡рди्рджेрдоाрддрд░рдо् рдЧीрдд рднी рд╕рдоाрд╣िрдд рдеा। рдЗрд╕े рдЧाрддे рд╣ुрдП рд╡े рдпुрд╡рдХ рдоाрддृрднूрдоि рдХे рд▓िрдП рдорд░ рдоिрдЯрддे рдеे। рдЬрдм рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдмाрдЬाрд░ рдоें рдЖрдпा, рддो рд╡рд╣ рдЬрди-рдЬрди рдХा рдХрдг्рдард╣ाрд░ рдмрди рдЧрдпा। рдЗрд╕рдиे рд▓ोрдЧों рдХे рдорди рдоें рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдорд░ рдоिрдЯрдиे рдХी рднाрд╡рдиा рднрд░ рджी। рд╡рди्рджेрдоाрддрд░рдо् рд╕рдмрдХी рдЬिрд╣्рдиा рдкрд░ рдЪрдв़ рдЧрдпा। 1906 рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдиे рдмंрдЧाрд▓ рдХो рд╣िрди्рджू рддрдеा рдоुрд╕्рд▓िрдо рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджो рднाрдЧों рдоें рдмाँрдЯрдиे рдХा рд╖рдб्рдпрди्рдд्рд░ рд░рдЪा। рдЗрд╕рдХी рднрдирдХ рдоिрд▓рддे рд╣ी рд▓ोрдЧों рдоें рдХ्рд░ोрдз рдХी рд▓рд╣рд░ рджौрдб़ рдЧрдпी। 7 рдЕрдЧрд╕्рдд, 1906 рдХो рдХोрд▓рдХाрддा рдХे рдЯाрдЙрди рд╣ाрд▓ рдоें рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рд╕рднा рд╣ुрдИ, рдЬिрд╕рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдпрд╣ рдЧीрдд рдЧाрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕рдХे рдПрдХ рдоाрд╣ рдмाрдж 7 рд╕िрддрдо्рдмрд░ рдХो рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рдХे рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди рдоें рднी рдЗрд╕े рдЧाрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕рд╕े рдЗрд╕рдХी рдЧूँрдЬ рдкूрд░े рджेрд╢ рдоें рдлैрд▓ рдЧрдпी। рдлिрд░ рдХ्рдпा рдеा, рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХे рд▓िрдП рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣рд░ рд╕рднा, рдЧोрд╖्рдаी рдФрд░ рдЖрди्рджोрд▓рди рдоें рд╡рди्рджेрдоाрддрд░рдо् рдХा рдиाрдж рд╣ोрдиे рд▓рдЧा। рдпрд╣ рджेрдЦрдХрд░ рд╢ाрд╕рди рдХे рдХाрди рдЦрдб़े рд╣ो рдЧрдпे। рдЙрд╕рдиे рдЖрдирди्рдж рдорда рдФрд░ рд╡рди्рджेрдоाрддрд░рдо् рдЧाрди рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмрди्рдз рд▓рдЧा рджिрдпा। рдЗрд╕े рдЧाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХोрдб़े рдоाрд░े рдЬाрддे рдеे; рд▓ेрдХिрди рдк्рд░рддिрдмрди्рдзों рд╕े рднрд▓ा рднाрд╡рдиाрдУं рдХा рдЬ्рд╡ाрд░ рдХрднी рд░ुрдХ рд╕рдХा рд╣ै ? рдЕрдм рдЗрд╕рдХी рдЧूँрдЬ рднाрд░рдд рдХी рд╕ीрдоा рдкाрд░рдХрд░ рд╡िрджेрд╢ों рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдпी। рдХ्рд░ाрди्рддिрд╡ीрд░ों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдЧीрддा рддрдеा рд╡рди्рджेрдоाрддрд░рдо् рдорд╣ाрдорди्рдд्рд░ рдмрди рдЧрдпा। рд╡े рдлाँрд╕ी рдкрд░ рдЪрдв़рддे рд╕рдордп рдпрд╣ी рдЧीрдд рдЧाрддे рдеे। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЗрд╕ рдЧीрдд рдиे рднाрд░рдд рдХे рд╕्рд╡ाрдзीрдирддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдоें рдЕрддुрд▓рдиीрдп рдпोрдЧрджाрди рджिрдпा। рдмंрдХिрдо рдХे рдк्рд░ाрдпः рд╕рднी рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों рдоें рджेрд╢ рдФрд░ рдзрд░्рдо рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдкрд░ рдмрд▓ рд░рд╣рддा рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡िрднिрди्рди рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рд▓ेрдЦ, рдиिрдмрди्рдз рдФрд░ рд╡्рдпंрдЧ्рдп рднी рд▓िрдЦे। рдЗрд╕рд╕े рдмंрдЧрд▓ा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╢ैрд▓ी рдоें рдЖрдоूрд▓ рдЪूрд▓ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ुрдЖ। 8 рдЕрдкै्рд░рд▓, 1894 рдХो рдЙрдирдХा рджेрд╣ाрди्рдд рд╣ो рдЧрдпा। рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдоिрд▓рдиे рдкрд░ рд╡рди्рджेрдоाрддрд░рдо् рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдЧाрди рдХे рд╕рдорддुрд▓्рдп рдоाрдирдХрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдЧीрдд рдХा рд╕рдо्рдоाрди рджिрдпा рдЧрдпा।

рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрдд рд╕िंрд╣

27 рдЬूрди/рдкुрдг्рдпрддिрдеि рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрдд рд╕िंрд╣ рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрдд рд╕िंрд╣ рд╢ेрд░-рдП рдкंрдЬाрдм рдХे рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ैं। рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрдд рдПрдХ рдРрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдеे, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рди рдХेрд╡рд▓ рдкंрдЬाрдм рдХो рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рд╕ूрдмे рдХे рд░ूрдк рдоें рдПрдХрдЬुрдЯ рд░рдЦा, рдмрд▓्рдХि рдЕрдкрдиे рдЬीрддे-рдЬी рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХो рдЕрдкрдиे рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдкाрд╕ рднी рдирд╣ीं рдлрдЯрдХрдиे рджिрдпा। рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрдд рд╕िंрд╣ рдХा рдЬрди्рдо: 13 рдирд╡ंрдмрд░ 1780, рдЧुрдЬрд░ांрд╡ाрд▓ा, (рд╡рд░्рддрдоाрди рдкाрдХिрд╕्рддाрди) рдоें рд╣ुрдЖ рдеा l рдмाрдд рд╕рди् 1812 рдХी рд╣ै। рдкंрдЬाрдм рдкрд░ рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрдд рд╕िंрд╣ рдХा рдПрдХрдЫрдд्рд░ рд░ाрдЬ्рдп рдеा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрдд рд╕िंрд╣ рдиे рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рд╕ूрдмेрджाрд░ рдЕрддाрдоोрд╣рдо्рдордж рдХे рд╢िрдХंрдЬे рд╕े рдХрд╢्рдоीрд░ рдХो рдоुрдХ्рдд рдХрд░ाрдиे рдХा рдЕрднिрдпाрди рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдЕрднिрдпाрди рд╕े рднрдпрднीрдд рд╣ोрдХрд░ рдЕрддाрдоोрд╣рдо्рдордж рдХрд╢्рдоीрд░ рдЫोрдб़рдХрд░ рднाрдЧ рдЧрдпा। рдХрд╢्рдоीрд░ рдЕрднिрдпाрди рдХे рдкीрдЫे рдПрдХ рдЕрди्рдп рдХाрд░рдг рднी рдеा। рдЕрддाрдоोрд╣рдо्рдордж рдиे рдорд╣рдоूрдж рд╢ाрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░ाрдЬिрдд рд╢ाрд╣рд╢ुрдЬा рдХो рд╢ेрд░рдЧрдв़ рдХे рдХिрд▓े рдоें рдХैрдж рдХрд░ рд░рдЦा рдеा। рдЙрд╕े рдХैрджрдЦाрдиे рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рдХी рдмेрдЧрдо рд╡рдлा рдмेрдЧрдо рдиे рд▓ाрд╣ौрд░ рдЖрдХрд░ рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрдд рд╕िंрд╣ рд╕े рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХी рдФрд░ рдХрд╣ा рдХि рдоेрд╣рд░рдмाрдиी рдХрд░ рдЖрдк рдоेрд░े рдкрддि рдХो рдЕрддाрдоोрд╣рдо्рдордж рдХी рдХैрдж рд╕े рд░िрд╣ा рдХрд░рд╡ा рджें, рдЗрд╕ рдЕрд╣рд╕ाрди рдХे рдмрджрд▓े рдмेрд╢рдХीрдорддी рдХोрд╣िрдиूрд░ рд╣ीрд░ा рдЖрдкрдХो рднेंрдЯ рдХрд░ рджूंрдЧी। рд╢ाрд╣рд╢ुрдЬा рдХे рдХैрдж рд╣ो рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рд╡рдлा рдмेрдЧрдо рд╣ी рдЙрди рджिрдиों рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдХी рд╢ाрд╕िрдХा рдеी। рдЗрд╕ी рдХोрд╣िрдиूрд░ рдХो рд╣рдб़рдкрдиे рдХे рд▓ाрд▓рдЪ рдоें рднाрд░рдд рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЕрд╣рдордж рд╢ाрд╣ рдЕрдм्рджाрд▓ी рдХे рдкौрдд्рд░ рдЬрдоाрди рд╢ाрд╣ рдХो рд╕्рд╡рдпं рдЙрд╕ी рдХे рднाрдИ рдорд╣рдоूрдж рд╢ाрд╣ рдиे рдХैрджрдЦाрдиे рдоें рднрдпंрдХрд░ рдпाрддрдиाрдПं рджेрдХрд░ рдЙрд╕рдХी рдЖंрдЦें рдиिрдХрд▓рд╡ा рд▓ी рдеीं। рдЬрдоाрди рд╢ाрд╣ рдЕрд╣рдордж рд╢ाрд╣ рдЕрдм्рджाрд▓ी рдХे рдмेрдЯे рддैрдоूрд░ рд╢ाрд╣ рдХा рдмेрдЯा рдеा, рдЬिрд╕рдХा рднाрдИ рдеा рдорд╣рдоूрдж рд╢ाрд╣। рдЕрд╕्рддु, рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрддि рд╕िंрд╣ рд╕्рд╡рдпं рдЪाрд╣рддे рдеे рдХि рд╡े рдХрд╢्рдоीрд░ рдХो рдЕрддाрдоोрд╣рдо्рдордж рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХрд░рд╡ाрдПं। рдЕрдд: рд╕ुрдпोрдЧ рдЖрдиे рдкрд░ рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрдд рд╕िंрд╣ рдиे рдХрд╢्рдоीрд░ рдХो рдЖрдЬाрдж рдХрд░ा рд▓िрдпा। рдЙрдирдХे рджीрд╡ाрди рдоोрд╣рдХрдордЪंрдж рдиे рд╢ेрд░рдЧрдв़ рдХे рдХिрд▓े рдХो рдШेрд░ рдХрд░ рд╡рдлा рдмेрдЧрдо рдХे рдкрддि рд╢ाрд╣рд╢ुрдЬा рдХो рд░िрд╣ा рдХрд░ рд╡рдлा рдмेрдЧрдо рдХे рдкाрд╕ рд▓ाрд╣ौрд░ рдкрд╣ुंрдЪा рджिрдпा। рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ рдЦрдб्рдЧрд╕िंрд╣ рдиे рдЙрди्рд╣ें рдоुрдмाрд░рдХ рд╣рд╡ेрд▓ी рдоें рдард╣рд░ाрдпा। рдкрд░ рд╡рдлा рдмेрдЧрдо рдЕрдкрдиे рд╡ाрджे рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХोрд╣िрдиूрд░ рд╣ीрд░ा рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрдд рд╕िंрд╣ рдХो рднेंрдЯ рдХрд░рдиे рдоें рд╡िрд▓рдо्рдм рдХрд░рддी рд░рд╣ी। рдпрд╣ां рддрдХ рдХि рдХрдИ рдорд╣ीрдиे рдмीрдд рдЧрдП। рдЬрдм рдорд╣ाрд░ाрдЬा рдиे рд╢ाрд╣рд╢ुрдЬा рд╕े рдХोрд╣िрдиूрд░ рд╣ीрд░े рдХे рдмाрд░े рдоें рдкूрдЫा рддो рд╡рд╣ рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдмेрдЧрдо рджोрдиों рд╣ी рдмрд╣ाрдиे рдмрдиाрдиे рд▓рдЧे। рдЬрдм рдЬ्рдпाрджा рдЬोрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рдирдХрд▓ी рд╣ीрд░ा рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрдд рд╕िंрд╣ рдХो рд╕ौंрдк рджिрдпा, рдЬो рдЬौрд╣рд░िрдпों рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХी рдХрд╕ौрдЯी рдкрд░ рдирдХрд▓ी рд╕ाрдмिрдд рд╣ुрдЖ। рд░рдгрдЬीрдд рд╕िंрд╣ рдХ्рд░ोрдз рд╕े рднрд░ рдЙрдаे рдФрд░ рдоुрдмाрд░рдХ рд╣рд╡ेрд▓ी рдШेрд░ рд▓ी рдЧрдИ। рджो рджिрди рддрдХ рд╡рд╣ां рдЦाрдиा рдирд╣ीं рджिрдпा рдЧрдпा। рд╡рд░्рд╖ 1813 рдХी рдкрд╣рд▓ी рдЬूрди рдеी рдЬрдм рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрдд рд╕िंрд╣ рд╢ाрд╣рд╢ुрдЬा рдХे рдкाрд╕ рдЖрдП рдФрд░ рдлिрд░ рдХोрд╣िрдиूрд░ рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдкूрдЫा। рдзूрд░्рдд рд╢ाрд╣рд╢ुрдЬा рдиे рдХोрд╣िрдиूрд░ рдЕрдкрдиी рдкрдЧрдб़ी рдоें рдЫिрдкा рд░рдЦा рдеा। рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдорд╣ाрд░ाрдЬा рдХो рдЗрд╕рдХा рдкрддा рдЪрд▓ рдЧрдпा। рдЕрдд: рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╢ाрд╣рд╢ुрдЬा рдХो рдХाрдмुрд▓ рдХी рд░ाрдЬрдЧрдж्рджी рджिрд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП "рдЧुрд░ुрдЧ्рд░ंрде рд╕ाрд╣рдм" рдкрд░ рд╣ाрде рд░рдЦрдХрд░ рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा рдХी। рдлिрд░ рдЙрд╕े "рдкрдЧрдб़ी-рдмрджрд▓ рднाрдИ" рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рд╕े рдкрдЧрдб़ी рдмрджрд▓ рдХрд░ рдХोрд╣िрдиूрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд▓िрдпा। рдкрд░्рджे рдХी рдУрдЯ рдоें рдмैрдаी рд╡рдлा рдмेрдЧрдо рдорд╣ाрд░ाрдЬा рдХी рдЪрддुрд░ाрдИ рд╕рдордЭ рдЧрдИं। рдЕрдм рдХोрд╣िрдиूрд░ рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрдд рд╕िंрд╣ рдХे рдкाрд╕ рдкрд╣ुंрдЪ рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рд╡े рд╕ंрддुрд╖्рдЯ рдеे рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╢्рдоीрд░ рдХो рдЖрдЬाрдж рдХрд░ा рд▓िрдпा рдеा। рдЙрдирдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдеी рдХि рд╡े рдХोрд╣िрдиूрд░ рд╣ीрд░े рдХो рдЬрдЧрди्рдиाрдердкुрд░ी рдХे рдоंрджिрд░ рдоें рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рднрдЧрд╡ाрди рдЬрдЧрди्рдиाрде рдХो рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░ें। рд╣िрди्рджू рдоंрджिрд░ों рдХो рдордиों рд╕ोрдиा рднेंрдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдеे। рдХाрд╢ी рдХे рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдоंрджिрд░ рдоें рднी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдХूрдд рд╕ोрдиा рдЕрд░्рдкिрдд рдХिрдпा рдеा। рдкрд░рди्рддु рдЬрдЧрди्рдиाрде рднрдЧрд╡ाрди (рдкुрд░ी) рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪрдиे рдХी рдЙрдирдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХोрд╖ाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдмेрд▓ीрд░ाрдо рдХी рдХुрдиीрддि рдХे рдХाрд░рдг рдкूрд░ी рди рд╣ो рд╕рдХी। рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд░рдгрдЬीрддрд╕िंрд╣ рдЕрд╕्рд╡рд╕्рде рд╣ो рд░рд╣े рдеे। 1838 рдоें рд▓рдХрд╡ा рдХा рдЖрдХ्рд░рдордг рд╣ुрдЖ, рдпрдж्рдпрдкि рдЙрдкрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рдбाрдХ्рдЯрд░ों рдиे рднी рдЗрд▓ाрдЬ рдХिрдпा, рд▓ेрдХिрди 27 рдЬूрди 1839 рдИ. рдХो рдЙрдирдХा рдк्рд░ाрдгांрдд рд╣ो рдЧрдпा।

рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдХी рд╡ंрд╢ाрд╡рд▓ी-

рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдХी рд╡ंрд╢ाрд╡рд▓ी рднрд╡िрд╖्рдп_рдкुрд░ाрдг рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ #рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╣ै рдХी рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें #рдорд╣рд░्рд╖ि_рдХрд╢्рдпрдк рдХे рдкुрдд्рд░ #рдХрдг्рд╡рдп рдХी #рдЖрд░्рдпाрд╡рдиी рдиाрдо рдХी рджेрд╡ рдХрди्рдпा рдкрдд्рдиी рд╣ुрдИ। рдм्рд░рдо्рд╣ा рдХी рдЖрдЬ्рдЮा рд╕े рджोрдиों рдХुрд░ुрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡ाрд╕рдиी рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдирджी рдХे рддрдЯ рдкрд░ рдЧрдпे рдФрд░ рдХрдг् рд╡ рдЪрддुрд░्рд╡ेрджрдордп рд╕ूрдХ्рддों рдоें рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рджेрд╡ी рдХी рд╕्рддुрддि рдХрд░рдиे рд▓рдЧे рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рдмीрдд рдЬाрдиे рдкрд░ рд╡рд╣ рджेрд╡ी рдк्рд░рд╕рди्рди рд╣ो рд╡рд╣ां рдЖрдпीं рдФрд░ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдгो рдХी рд╕рдоृрдж्рдзि рдХे рд▓िрдпे рдЙрди्рд╣ें рд╡рд░рджाрди рджिрдпा । рд╡рд░ рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдХрдг्рд╡рдп рдХे рдЖрд░्рдп рдмुрдж्рдзिрд╡ाрд▓े рджрд╕ рдкुрдд्рд░ рд╣ुрдП рдЬिрдирдХा рдХ्рд░рдоाрдиुрд╕ाрд░ рдиाрдо рдеा - рез. рдЙрдкाрдз्рдпाрдп реи. рджीрдХ्рд╖िрдд рей. рдкाрдардХ рек. рд╢ुрдХ्рд▓ा рел. рдоिрд╢्рд░ा рем. рдЕрдЧ्рдиिрд╣ोрдд्рд░ी рен. рджुрдмे рео. рддिрд╡ाрд░ी реп. рдкाрдг्рдбेрдп резреж. рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी рдЗрди рд▓ोрдЧो рдХा рдЬैрд╕ा рдиाрдо рдеा рд╡ैрд╕ा рд╣ी рдЧुрдг। рдЗрди рд▓ोрдЧो рдиे рдирдд рдорд╕्рддрдХ рд╣ो #рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рджेрд╡ी рдХो рдк्рд░рд╕рди्рди рдХिрдпा। рдмाрд░рд╣ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╡ाрд▓े рдЙрди рд▓ोрдЧो рдХो #рднрдХ्рддрд╡рдд्рд╕рд▓ा рд╢ाрд░рджा рджेрд╡ी рдиे рдЕрдкрдиी рдХрди्рдпाрдП рдк्рд░рджाрди рдХी। рд╡े рдХ्рд░рдорд╢ः рез. рдЙрдкाрдз्рдпाрдпी реи. рджीрдХ्рд╖िрддा рей. рдкाрдардХी рек. рд╢ुрдХ्рд▓िрдХा рел. рдоिрд╢्рд░ाрдгी рем. рдЕрдЧ्рдиिрд╣ोрдд्рд░िрдзी рен. рдж्рд╡िрд╡ेрджिрдиी рео. рддिрд╡ेрджिрдиी реп. рдкाрдг्рдб्рдпाрдпрдиी резреж. рдЪрддुрд░्рд╡ेрджिрдиी рдлिрд░ рдЙрди рдХрди्рдпाрдЖं рдХे рднी рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдкрддि рд╕े рд╕ोрд▓рд╣-рд╕ोрд▓рд╣ рдкुрдд्рд░ рд╣ुрдП рд╣ैं рд╡े рд╕рдм рдЧोрдд्рд░рдХाрд░ рд╣ुрдП рдЬिрдирдХा рдиाрдо - рез. рдХрд╖्рдпрдк реи. рднрд░рдж्рд╡ाрдЬ рей. рд╡िрд╢्рд╡ाрдоिрдд्рд░ рек. рдЧौрддрдо рел. рдЬрдорджрдЧ्рд░ि рем. рд╡рд╕िрд╖्рда рен. рд╡рдд्рд╕ рео. рдЧौрддрдо реп. рдкрд░ाрд╢рд░ резреж. рдЧрд░्рдЧ резрез. рдЕрдд्рд░ि резреи. рднृрдЧрдбрдд्рд░ резрей. рдЕंрдЧिрд░ा резрек. рд╢्рд░ंрдЧी резрел. рдХाрдд्рдпाрдп резрем. рдпाрдЬ्рдЮрд╡рд▓्рдХ्рдп рдЗрди рдиाрдоो рд╕े рд╕ोрд▓рд╣-рд╕ोрд▓рд╣ рдкुрдд्рд░ рдЬाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं рдоुрдЦ्рдп 10 рдк्рд░рдХाрд░ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдгों рдпे рд╣ैं- (1) рддैрд▓ंрдЧा, (2) рдорд╣ाрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ा, (3) рдЧुрд░्рдЬрд░, (4) рдж्рд░рд╡िрдб, (5) рдХрд░्рдгрдЯिрдХा, рдпрд╣ рдкांрдЪ "рдж्рд░рд╡िрдг" рдХрд╣े рдЬाрддे рд╣ैं, рдпे рд╡िрди्рдз्рдпांрдЪрд▓ рдХे рджрдХ्рд╖िрдг рдоें рдкाрдпे рдЬाрддे рд╣ैं рддрдеा рд╡िंрдз्рдпांрдЪрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░ рдоें рдкाрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдпा рд╡ाрд╕ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг (1) рд╕ाрд░рд╕्рд╡рдд, (2) рдХाрди्рдпрдХुрдм्рдЬ, (3) рдЧौреЬ, (4) рдоैрдеिрд▓, (5) рдЙрдд्рдХрд▓рдпे, рдЙрдд्рддрд░ рдХे рдкंрдЪ рдЧौреЬ рдХрд╣े рдЬाрддे рд╣ैं। рд╡ैрд╕े рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг рдЕрдиेрдХ рд╣ैं рдЬिрдирдХा рд╡рд░्рдгрди рдЖрдЧे рд▓िрдЦा рд╣ै। рдРрд╕ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоुрдЦ्рдп 115 рдХी рд╣ै। рд╢ाрдЦा рднेрдж рдЕрдиेрдХ рд╣ैं । рдЗрдирдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╕ंрдХрд░ рдЬाрддि рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг рдЕрдиेрдХ рд╣ै । рдпрд╣ां рдоिрд▓ी рдЬुрд▓ी рдЙрдд्рддрд░ рд╡ рджрдХ्рд╖िрдг рдХे рдм्рд░ाрдо्рд╣рдгों рдХी рдиाрдоाрд╡рд▓ी 115 рдХी рджे рд░рд╣ा рд╣ूं। рдЬो рдПрдХ рд╕े рджो рдФрд░ 2 рд╕े 5 рдФрд░ 5 рд╕े 10 рдФрд░ 10 рд╕े 84 рднेрдж рд╣ुрдП рд╣ैं,рдлिрд░ рдЙрдд्рддрд░ рд╡ рджрдХ्рд╖िрдг рдХे рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рд╢ाрдЦा рднेрдж рд╕े 230 рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рд╣ै рддрдеा рдФрд░ рднी рд╢ाрдЦा рднेрдж рд╣ुрдП рд╣ैं, рдЬो рд▓рдЧрднрдЧ 300 рдХे рдХрд░ीрдм рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг рднेрджों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рд▓ेрдЦा рдкाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЙрдд्рддрд░ рд╡ рджрдХ्рд╖िрдгी рдм्рд░ाрдо्рд╣рдгां рдХे рднेрдж рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै 81 рдм्рд░ाрдо्рд╣ाрдгां рдХी 31 рд╢ाрдЦा рдХुрд▓ 115 рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг рд╕ंрдЦ्рдпा, рдоुрдЦ्рдп рд╣ै - (1) рдЧौреЬ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (2)рдЧुрдЬрд░рдЧौреЬ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг (рдоाрд░рд╡ाрдб,рдоाрд▓рд╡ा) (3) рд╢्рд░ी рдЧौреЬ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (4) рдЧंрдЧाрдкुрдд्рд░ рдЧौрдбрдд्рд░ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (5) рд╣рд░िрдпाрдгा рдЧौреЬ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (6) рд╡рд╢िрд╖्рда рдЧौреЬ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (7) рд╢ोрд░рде рдЧौрдб рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (8) рджाрд▓рдн्рдп рдЧौреЬ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (9) рд╕ुрдЦрд╕ेрди рдЧौреЬ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (10) рднрдЯрдиाрдЧрд░ рдЧौреЬ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (11) рд╕ूрд░рдЬрдз्рд╡рдЬ рдЧौрдб рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг(рд╖ोрднрд░), (12) рдордеुрд░ा рдХे рдЪौрдмे рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (13) рд╡ाрд▓्рдоीрдХि рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (14) рд░ाрдпрдХрд╡ाрд▓ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (15) рдЧोрдоिрдд्рд░ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (16) рджाрдпрдоा рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (17) рд╕ाрд░рд╕्рд╡рдд рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (18) рдоैрдерд▓ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (19) рдХाрди्рдпрдХुрдм्рдЬ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (20) рдЙрдд्рдХрд▓ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (21) рд╕рд░рдпुрдкाрд░ी рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (22) рдкрд░ाрд╢рд░ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (23) рд╕рдиोрдбिрдпा рдпा рд╕рдиाрдб्рдп, (24)рдоिрдд्рд░ рдЧौреЬ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (25) рдХрдкिрд▓ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (26) рддрд▓ाрдЬिрдпे рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (27) рдЦेрдЯुрд╡े рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (28) рдиाрд░рджी рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (29) рдЪрди्рдж्рд░рд╕рд░ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (30)рд╡рд▓ाрджрд░े рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (31) рдЧрдпाрд╡ाрд▓ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (32) рдУрдбрдпे рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (33) рдЖрднीрд░ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (34) рдкрд▓्рд▓ीрд╡ाрд╕ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (35) рд▓ेрдЯрд╡ाрд╕ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (36) рд╕ोрдордкुрд░ा рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (37) рдХाрдмोрдж рд╕िрдж्рдзि рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (38) рдирджोрд░्рдпा рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (39) рднाрд░рддी рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (40) рдкुрд╢्рдХрд░рд░्рдгी рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (41) рдЧрд░ुреЬ рдЧрд▓िрдпा рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (42) рднाрд░्рдЧрд╡ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (43) рдиाрд░्рдорджीрдп рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (44) рдирди्рджрд╡ाрдг рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (45) рдоैрдд्рд░рдпрдгी рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (46) рдЕрднिрд▓्рд▓ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (47) рдордз्рдпाрди्рджिрдиीрдп рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (48) рдЯोрд▓рдХ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (49) рд╢्рд░ीрдоाрд▓ी рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (50) рдкोрд░рд╡ाрд▓ рдмрдиिрдпे рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (51) рд╢्рд░ीрдоाрд▓ी рд╡ैрд╖्рдп рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг (52) рддांрдЧреЬ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (53) рд╕िंрдз рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (54) рдд्рд░िрд╡ेрджी рдо्рд╣ोрдб рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (55) рдЗрдЧ्рдпрд░्рд╢рдг рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (56) рдзрдиोрдЬा рдо्рд╣ोрдб рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (57) рдЧौрднुрдЬ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (58) рдЕрдЯ्рдЯाрд▓рдЬрд░ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (59) рдордзुрдХрд░ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (60) рдоंрдбрд▓рдкुрд░рд╡ाрд╕ी рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (61) рдЦреЬाрдпрддे рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (62) рдмाрдЬрд░рдЦेреЬा рд╡ाрд▓ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (63) рднीрддрд░рдЦेреЬा рд╡ाрд▓ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (64) рд▓ाрдврд╡рдиिрдпे рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (65) рдЭाрд░ोрд▓ा рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (66) рдЕंрддрд░рджेрд╡ी рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (67) рдЧाрд▓рд╡ рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг, (68) рдЧिрд░рдиाрд░े рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг рд╕рднी рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдмंрдзुрдУ рдХो рдоेрд░ा рдирдорд╕्рдХाрд░ рдмрд╣ुрдд рджुрд░्рд▓рдн рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ै рдЬрд░ूрд░ рдкреЭे। рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╢ेрдпрд░ рдХрд░े рд╣рдо рдХ्рдпा рд╣ै рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдЗрдирдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рд░ाрдЬ्рдпो рдоें рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдпे рдЙрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдХрд╣рд▓ाрдпे। рдм्рд░ाрд╣्рдордг рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЧрд░्рд╡ рдХрд░ो рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдХрд░्рдо рдФрд░ рдзрд░्рдо рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ рд╕рдиाрддрди рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ें। рдЖрдк рдм्рд░ाрд╣्рдордг рд╣ैं рдЖрдк рдзрд░्рдо рдХे рдк्рд░рдердо рдкाрдпрджाрди рдкрд░ рд╡िрд░ाрдЬрдоाрди рд╣ै рдЖрдкрдХा рдХрд░्рддрд╡्рдп рдмрдирддा рд╣ै рд╕рдиाрддрди рдзрд░्рдо рддрдеा рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рд░рдХ्рд╖ा рд╣ेрддु рд╕рднी рдЬाрддिрдпों рдХा рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рд▓ेрдХрд░ рдзрд░्рдо рдХो рдЙрди्рдирддि рдХी рдУрд░ рд▓े рдХрд░ рдЪрд▓ें... рдЖрдк рдм्рд░ाрд╣्рдордг рд╣ैं рдм्рд░ाрд╣्рдордг рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЧрд░्рд╡ рдХрд░ें рддрдеा рдХिрд╕ी рднी рдЬाрддि рдХा рдЕрдкрдоाрди рдиा рд╣ो рдпрд╣ рднी рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा рдЖрдкрдХा рд╣ी рджाрдпिрдд्рд╡ рд╣ै!

Ghazal-140

рдЧ़рдЬ़рд▓- рдЭूрда рдХो рдЖрдЬ рд╣ी рдЬो рдирдХाрд░ा рдирд╣ीं, рдЭेрд▓ рдкाрдУрдЧे рдХрд▓ рдХा рдирдЬ़ाрд░ा рдирд╣ीं। рдХ़рдд्рд▓ рдкрд░ рдоेрд░े рдЪुрдк рд╣ैं рд╡ो рдпे рд╕ोрдЪ рдХрд░, рдЖрдЬ рдирдо्рдмрд░ рд╣ै рдЗрд╕рдХा,рд╣рдоाрд░ा рдирд╣ीं। рд░ोрдЯिрдпों рдХे рд▓िрдП рд╕ोрдЪ рдмिрдХрдиे рд▓рдЧें, рдЗрд╕рд╕े рдмрджрддрд░ рддो рдХोрдИ рдиреЫाрд░ा рдирд╣ीं। рдЬंрдЧ рд╣ै рд╣реШ,рд╡рдЬूрджों рдХी реЩाрддिрд░ рдЬो рд╣ो, рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдмिрдиा рддो рдЧुрдЬ़ाрд░ा рдирд╣ीं। рддोрдб़ рджेрдиा рди рдЗрд╕ рдХो рд╣ँрд╕ी рдЦेрд▓ рдоें, рдЯूрдЯ рдХрд░ рджिрд▓ рдпे рдЬुреЬрддा рджुрдмाрд░ा рдирд╣ीं। рдЬाрди рджे рджूँ рдоैं рджिрд▓ рддो рдпे рд╣ै рдЪीреЫ рдХ्рдпा, рдЖрдкрдиे рдк्рдпाрд░ рд╕े рдмрд╕ рдиिрд╣ाрд░ा рдирд╣ीं। рд╡реШ्рдд рджेрддा рдирд╣ीं рд╣ै рдоुрдЖреЮी рдЙрд╕े, рднूрд▓ рдХो рдЬिрд╕рдиे рдЕрдкрдиी рд╕ुрдзाрд░ा рдирд╣ीं। 'Maahir'

Ghazal-139

рдЧ़рдЬ़рд▓- рд╕рдм рд╡िрд╖рдпों рдХा рд╕्рд░ोрдд-рд╡िрд╖рдп рджрд░्рд╢рди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рдЬрдб़-рдЪेрддрди рдкрд░ рд╣ी рдоंрдерди рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕рдмрдХो рдЙрдирдХी рд╣ी рддрд╕्рд╡ीрд░ें рджिрдЦрд▓ाрддा рд╣ै। рдпोрдЧी рд╕ा рдиिрд░्рд▓िрдк्рдд рдпрд╣ाँ,рджрд░्рдкрдг рд╣ोрддा рд╣ै। рдмाрдЧ़-рдмрдЧ़ीрдЪे рд╢рд╣рд░ों рдХे рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддे। рд▓ेрдХिрди рд╕рдмрдХो рдк्рдпाрд░ा рдорди-рдХाрдирди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЖрд╕ाрди рдордЧрд░ рдоुрд╢्рдХिрд▓ рднी рд╣ै,рд╕ोрдЪो рдХिрддрдиा, рдмрд╣्рдо рдЬ्рдЮाрди рдХे рдЬैрд╕ा рд╣ी рдЬीрд╡рди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХो рдХाрдмू рдоें рдХрд░ рдХे рд╣ी, рдХुрдЫ рдХрд░ рдкाрддे, рдЕрдЪ्рдЫा рд╕ेрд╡рдХ,рдУрдЫा рдоाрд▓िрдХ рдорди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЖрдкрд╕рджाрд░ी рд╕рд╣рдЬ рднाрд╡ рд╣ै рдЬрдирдЬीрд╡рди рдХा, рдХрдг-рдХрдг рдоें рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рдЖрдХрд░्рд╖рдг рд╣ोрддा рд╣ै। рджрд░्рдкрдг-рд╕ा рдХुрдЫ рдХाрдо рдХिрдпा рдХрд░рддे рдпे рднी рддो, рдЪेрд╣рд░ों рдкрд░ рднाрд╡ों рдХा рдХुрдЫ рдоंрдЪрди рд╣ोрддा рд╣ै। 'Paavan'

Ghazal-138

рдЧ़рдЬ़рд▓- рдЖрджрдоी рдХो рдпे рдХ्рдпा рд╣ुрдЖ рдпाрд░ो, рд░ोрдЧ рдХो рдоाрдирддा рджрд╡ा рдпाрд░ो। рдЬो рд╣ै рд╕рдмрдХा рдЙрд╕े рднी рджुрдиिрдпा рдоें, рдХрд░ рд░рд╣े рд╕рдм рд╕े рд╣рдо рдЬुрджा рдпाрд░ो। рдЬो рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХी рдеी рджिрд▓ рд╕े,рд╡ो, рдХैрд╕े рдХрд░рддी рдЕрд╕рд░ рджुрдЖ рдпाрд░ो। рдЗрд╢्рдХ़ рдХा рд░ोрдЧ рд▓рдЧ рдЧрдпा рддрдм рддो, рдХाрдо рдХрд░рддी рдХрд╣ाँ рджрд╡ा рдпाрд░ो। рдЖрдЬ рдоाрд╕ूрдоिрдпрдд рдХो рдвूँрдвा рдЬрдм, рдЖрдЗрдиा рджेрдЦ рдХे рдбрд░ा рдпाрд░ो। рдЬ़िрди्рджрдЧी рдХैрд╕े рдоुрдЭрдХो рдЬीрдиी рд╣ै, рджो рди рдЕрдм рдЗрд╕ рдкे рдорд╢рд╡िрд░ा рдпाрд░ो। рдХाрдордпाрдмी рдоें рдЖрдЬ 'рдоा рдЬ़ рд╣ рд░' рдХी, рдЙрд╕рдХी рдЪाрд╣рдд рдХा рд╣ै рдирд╢ा рдпाрд░ो।

P.C.Mahalnobis (Scientist)

рдк्рд░рд╢ाрди्рдд рдЪрди्рдж्рд░ рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдк्рд░рд╢ाрди्рдд рдЪрди्рдж्рд░ рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднाрд░рддीрдп рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдПрд╡ं рд╕ांрдЦ्рдпिрдХीрд╡िрдж рдеे। рдк्рд░рд╢ांрдд рдЪंрдж्рд░ рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдХा рдЬрди्рдо рдХोрд▓рдХाрддा рдХे 210 рдХाрд░्рдирд╡ाрд▓िрд╕ рд╕्рдЯ्рд░ीрдЯ рд╕्рдеिрдд рдЙрдирдХे рдкैрддृрдХ рдЖрд╡ाрд╕ рдоें 29 рдЬूрди, 1893 рдХो рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрдирдХे рдкिрддा рдХा рдиाрдо рдк्рд░рдмोрдз рдЪंрдж्рд░ рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдЙрдирдХी рдоाрддा рдиिрд░ोрджрдмрд╕िрдиी рдХा рд╕ंрдмंрдз рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдкрдв़े-рд▓िрдЦे рдХुрд▓ рд╕े рдеा। рдЙрди्рд╣ें рдкॉрдк्рдпुрд▓ेрд╢рди рд╕्рдЯрдбीрдЬ рдХी рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी рдоाрдк рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдбिрд╕्рдЯेंрд╕ рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рд╡рд╣ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рдпोрдЬрдиा рдЖрдпोрдЧ рдХे рд╕рджрд╕्рдп рднी рдеे। рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдиे рдЗंрдбिрдпрди рд╕्рдЯैрдЯिрд╕्рдЯिрдХрд▓ рдЗंрд╕्рдЯिрдЯ्рдпूрдЯ рдХी рдиींрд╡ рд░рдЦी рдФрд░ рдмрдб़े рдкैрдоाрдиे рдкрд░ рд╕ैंрдкрд▓ рд╕рд░्рд╡े рдХो рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдоें рднी рдпोрдЧрджाрди рджिрдпा। рдЙрдирдХे рдЗрд╕ рдпोрдЧрджाрди рдХे рдЪрд▓рддे рдЙрди्рд╣ें рднाрд░рдд рдоें рдоॉрдбрд░्рди рд╕्рдЯैрдЯिрд╕्рдЯिрдХ्рд╕ рдХा рдкिрддा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдкंрдбिрдд рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдиे рдЙрди्рд╣ें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рдмाрдж рдирд╡рдЧрдаिрдд рдХेंрдж्рд░ीрдп рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдХा рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рднी рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдеा। рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рдХृрд╖ि рдФрд░ рдмाрдв़ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХрдИ рдЕрднिрдирд╡ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдП। рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ुрдЭाрдП рдЧрдП рдмाрдв़ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХे рдЙрдкाрдпों рдкрд░ рдЕрдорд▓ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдЕрдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдд рд╕рдлрд▓рддा рдоिрд▓ी। рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рднाрд░рдд рдоें рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдЙрдд्рдкाрджрди рдХी рдмрдв़ोрддрд░ी рддрдеा рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ी рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХो рд╕рдлрд▓ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдиे рд╣ी рдпोрдЬрдиा рддैрдпाрд░ рдХी рдеी। рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рдмाрдж рднाрд░рдд рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп рдХा рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рд▓िрдП рд╡рд░्рд╖ 1949 рдоें рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рд╣ी рдПрдХ 'рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп рд╕рдоिрддि' рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЬрдм рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдЧрддि рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдпोрдЬрдиा рдЖрдпोрдЧ рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдЧрдпा рддो рдЙрди्рд╣ें рдЗрд╕рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдмрдиाрдпा рдЧрдпा। рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдЪाрд╣рддे рдеे рдХि рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рджेрд╢рд╣िрдд рдоें рд╣ो। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджेрд╢ рдХो рдЖंрдХрдб़ा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣рдг рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी। рд╕ाрде рд╣ी рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рджूрд╕рд░ी рдкंрдЪрд╡рд░्рд╖ीрдп рдпोрдЬрдиा рдХा рдорд╕ौрджा рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ। рдкीрд╕ी рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी рдк्рд░рддिрднा рдХे рдзрдиी рдеे। рдПрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ोрдиे рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рднी рдЙрдирдХी рдЬрдмрд░рджрд╕्рдд рд░ुрдЪि рдеी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░рд╡ीрди्рдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХी рдХृрддिрдпों рдкрд░ рдЕрдиेрдХ рд▓ेрдЦ рд▓िрдЦे рдеे। рд╢ांрддि рдиिрдХेрддрди рдоें рд░рд╣рдХрд░ рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдиे рдЯैрдЧोрд░ рдХे рд╕ाрде рдХрд░ीрдм 2 рдорд╣ीрдиे рдХा рд╕рдордп рдмिрддाрдпा। рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдЯैрдЧोрд░ рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЖрд╢्рд░рдоिрдХा рд╕ंрдШ рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдмрдиा рджिрдпा। рдмाрдж рдоें рдЬрдм рдЯैрдЧोрд░ рдиे 'рд╡िрд╢्рд╡ рднाрд░рддी' рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी, рддो рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдХो рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХा рд╕рдЪिрд╡ рднी рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा। рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдиे рдЧुрд░ुрджेрд╡ рдХे рд╕ाрде рдХрдИ рджेрд╢ों рдХी рдпाрдд्рд░ाрдПं рднी рдХीं рдФрд░ рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рднी рд▓िрдЦे। рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдоें рднी рдЙрдирдХी рд░ुрдЪि рдеी। рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдХो рд╕рдо्рдоाрди : - рд╕рди 1944 рдоें рдк्рд░рд╢ाрди्рдд рдЪрди्рдж्рд░ рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдХो ‘рд╡ेрд▓рдбрди рдоेрдбрд▓’ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। - рд╕рди 1945 рдоें рд▓рди्рджрди рдХी рд░ॉрдпрд▓ рд╕ोрд╕ाрдпрдЯी рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиा рдлेрд▓ो рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा। - рд╕рди 1950 рдоें рдЙрди्рд╣ें ‘рдЗंрдбिрдпрди рд╕ाрдЗंрд╕ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕’ рдХा рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдЪुрдиा рдЧрдпा। - рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे ‘рдПрдХोрдиोрдоेрдЯ्рд░िрдХ рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी’ рдХा рдлेрд▓ो рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा। - рд╕рди 1952 рдоें рдкाрдХिрд╕्рддाрди рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХा рдлेрд▓ो рдмрдиाрдпा рдЧрдпा। - рд╕рди 1957 рдоें рдЙрди्рд╣ें рджेрд╡ी рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рд╕्рд╡рд░्рдг рдкрджрдХ рджिрдпा рдЧрдпा। - рд╕рди 1959 рдоें рдЙрди्рд╣ें рдХिंрдЧ्рд╕ рдХॉрд▓ेрдЬ рдХा рдоाрдирдж рдлेрд▓ो рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा। - 1957 рдоें рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХा рдСрдирд░рд░ी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा। рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे 1968 рдоें рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдХो рджेрд╢ рдХे рджूрд╕рд░े рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╕рдо्рдоाрди ‘рдкрдж्рдо рд╡िрднूрд╖рдг’ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा। 1968 рдоें рдЙрди्рд╣ें рд╢्рд░ीрдиिрд╡ाрд╕ рд░ाрдоाрдиुрдЬрдо рд╕्рд╡рд░्рдг рдкрджрдХ рджिрдпा рдЧрдпा। 28 рдЬूрди 1972 рдХो рдк्рд░ो. рдк्рд░рд╢ांрдд рдЪंрдж्рд░ рдорд╣ाрд▓рдиोрдмिрд╕ рдХा рдиिрдзрди рд╣ो рдЧрдпा।

Ghazal-137

рдЧ़рдЬ़рд▓- рдЖрдЗрдиे рдХो рд░ू рдм рд░ू рдХрд░, рдлिрд░ рдХिрд╕ी рдХी рдЖрд░рдЬू рдХрд░। рдХोрд╕ рдордд рджुрдиिрдпा рдХो рд╣рд░рджрдо, рдЬो рди рд╣ो рдкाрдпा,рд╡ो рддू рдХрд░, рд╕ोрдЪ рдоें рдЗंрд╕ाрдиिрдпрдд рд░рдЦ, рдоुрдХ्рдд рд╣िंрд╕ा рд╕े рддू рднू рдХрд░। рдХी рд╣ै рдордХ्рдХाрд░ी рдХिрд╕ी рдиे, рдЫрдд рдХрд╣े рд╡ो рдЖрдЬ рдЪू рдХрд░। рдЕрдиुрднрд╡ों рд╕े рд╕рдд्рдп рдоिрд▓рддा, рдЬो рд╕рд╣ी рд▓рдЧрддा рд╡ो рддू рдХрд░। рдЖрджрдоी рд░рд╣рдиा рдЬो рдЪाрд╣े, рдЖрджрдоी рдХी рдЖрдмрд░ू рдХрд░। рд▓ोрдЧ рддрдм рджिрд▓ рд╕े рд╕ुрдиेंрдЧे, рдкрд╣рд▓े рдЦ़ुрдж рд╕े рдЧुрдл़्рддрдЧू рдХрд░। рдоिрд▓ рдЪुрдХे рдзाрдЧे-рд╕ुрдИ рдЬрдм, рдЦ़ुрдж рд╕े рдЬीрд╡рди рдХो рд░рдл़ू рдХрд░। рд▓рдЧ рд░рд╣े рддुрдЭрдХो рдЬो рдЕрдЪ्рдЫे, рдХाрдо рд╡ो рддो, рд╣ू-рдм-рд╣ू рдХрд░। рд▓рдХ्рд╖्рдп рдкाрдПрдЧा рдпрдХीं рд░рдЦ, рдХाрдо рдХрд░рдиा рддो рд╢ुрд░ू рдХрд░।

Ghazal-136

рдПрдХ рдЧ़рдЬ़рд▓- рдоुрдЭे рддो рдпाрд░ो рдпрд╣ी рд▓рдЧा рд╣ै, рдХि рдЬ़рд░्рд░े-рдЬ़рд░्рд░े рдоें рд░ाрдм्рддा рд╣ै। рдЬ़рд░्рд░ा=рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рдХрдг рдЬो рджिрдЦ рд╕рдХрддा рд╣ै, рд░ाрдм्рддा=рд╕рдо्рдмрди्рдз рдЬो рдХрд░ рдЪुрдХा рдЬ़िрди्рджрдЧी рдоें рдЕрдм рддрдХ, рдоुрдЭे рддो рдЙрд╕рд╕े рд╕िрд╡ा рдоिрд▓ा рд╣ै। рд╕िрд╡ा=рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рди рдХुрдЫ рдХिрдпा рддो рдмिрдЦрд░рддा рд╣ै рдШрд░, рд╕ँрд╡ाрд░рдиे рд╕े рд╣ै рд╕ँрд╡рд░ рд╕рдХा рд╣ै। рдоेрд░ी рдЬो рдЫрд╡ि рджिрдЦ рд░рд╣ी рд╣ै рдЙрд╕ рдкрд░, рдоेрд░े рд╕ुрдЦрди рдХा рдЕрд╕рд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕ुрдЦрди=рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЬो рджिрдХ्рдХрддें рдХुрдЫ рд╣ुрдИं рд╣ैं рдЙрдирдХी, рд╡рдЬрд╣ рдоें рдоेрд░ा рдЕрд╣ं рд░рд╣ा рд╣ै। рд╣рд░ рдПрдХ рдЬ़рд░्рд░े рдоें рдиूрд░ рдЬिрд╕рдХा, рдЙрд╕े рд╣ी рдоैंрдиे рдЦ़ुрджा рдХрд╣ा рд╣ै। рдиूрд░= рдк्рд░рдХाрд╢ рд╣ुрдП рдЬो рд╕ुрдЦ-рджुрдЦ рдХे рдЦ़ाрд╕ рдЕрдиुрднрд╡, рдЧ़рдЬ़рд▓ рдоें рдЙрдирдХो рдкिрд░ो рджिрдпा рд╣ै। 'Maahir'

Ghazal-135

рдоुрдЦ़्рддрд╕рд░ рдмाрдд рдХрд░ рдФрд░ рдЗрддрдиा рдмрддा, рд╕ाрдмिрдд рдЖрдЦ़िрд░ рддुрдЭे рдпाрд░!рдХрд░рдиा рд╣ै рдХ्рдпा?/1 рджोрд╕्рддी рдеा,рдоुрд╣рдм्рдмрдд рдеा рдпा рдеा рдЬुрдиूं, рддрд░्рдХ рдЬो рд╣ो рдЧрдпा рд╡ो рдеा рдХ्рдпा рд░ाрдм्рддा!/2 рджिрд▓ рдоें рдЬो рджрд░्рдж рд╣ै,рдмेрд╢рдХ рдмेрджрд░्рдж рд╣ै, рдбрд░ рд╣ै рдоुрдЭрдХो рди рдХрд░ рджे рдХрд╣ीं рдпे рдл़рдиा/3 рдкोंрдЫ рдкाрдпा рдирд╣ीं рдЙрд╕рдХे рдЖंрд╕ू рдоैं рддрдм. рдЬрдм рдЦрдб़ी рдХрдардШрд░े рдоें рдеी рдоेрд░ी рд╡рдл़ा/4 рдЬुрдб़рддा рджिрд▓ рддो рдЬुрджा рддुрдЭрд╕े рдХрд░ рджेрддा рдоैं, рддुрдЭрд╕े рддो рдЬुрдб़ рдЪुрдХी рд╣ै рдоेрд░ी рдЖрдд्рдоा/5 рддेрд░ी рдоूрд░рдд рдХो рд╕рдЬрджे рдХिрдП рдеे рдЬрд╣ां, рдХैрд╕े рддोрдбूं рдмрддा рдЕрдм рдоैं рд╡ो рдмुрддрдХрджा/6 рджिрди рд╡ो рдЕрдЪ्рдЫे рдеे рдЬрдм рд╣рдо рдЬ़рд░ा рджूрд░ рдеे, рдХ़ुрд░्рдмрддें рдХ्рдпा рдмрдв़ीं рд╣ो рдЧрдпा рдл़ाрд╕рд▓ा/7 рдкाрд╕ рдЖрдиा рд╕рдмрдм рджूрд░िрдпों рдХा рд╕рд╣ी, рдлिрд░ рднी рдХрд╣рддा рд╣ै рджिрд▓ рдкाрд╕ рдЖ рдкाрд╕ рдЖ/8 рдЪांрдж рдХे рдкрд╣рд▓ू рдоें рдХрд▓ рд╕िрддाрд░ा рдеा рдЬो, рдЧрд░्рджिрд╢-рдП-рд╡рдХ्рдд рдоें рд╡ो рдХрд╣ीं рдЦो рдЧрдпा/9 рдЫू рдХे рд╣ंрд╕рддी рдеी рджोрдиों рдХी рдирдЬ़рд░ें рдЬिрд╕े, рддेрд░े рдмिрди рдЕрдм рд░ुрд▓ाрддा рд╣ै рд╡ो рдЪрди्рдж्рд░рдоा/10 рдеाрдо рдХрд░ рд╣ाрде рддेрд░ा рдеी рдЬिрд╕ рдкрд░ рдЪрд▓ा, рдЕрдм рдЪिрдв़ाрддा рд╣ै рдоुрдЭрдХो рд╡рд╣ी рд░ाрд╕्рддा/11 рдХ्рдпा рдХрд╣ूं?рдкूрдЫрддा рд╣ै рдЪрдорди рдоुрдЭрд╕े рдЬрдм, рдХ्рдпूं рд╣ो рддрди्рд╣ा?рдХрд╣ां рд╣ै рддेрд░ा рдмेрд▓िрдпा?/12 рдоैंрдиे рдкрддрд╡ाрд░ рдЦ़ाрдоोрд╢ी рдХी рдеाрдо рд▓ी, рджिрд▓ рдоें рдЬрдм рд╢ोрд░ рдХा рдЗрдХ рддрд▓ाрддुрдо рдЙрдаा/13 рджрд░्рдж-рдП-рджिрд▓ рдЬाрддे рдЬाрддे рд╣ी рдЬाрдПрдЧा рдЕрдм, 'рдоाрд╣ीрд░'рд╕ीрдЦ рд▓े рд╕рд╣рдиा рдФрд░ рдоुрд╕्рдХुрд░ा/14 'рдоाрд╣ीрд░'

Ghazal-134

рдЪूрд▓्рд╣ा рдЪौрдХा рдЧोрдмрд░ рд╕े рд▓ीрдкा рдЬाрддा рдеा, рдЪौрдХे рдоें рд╣ी рдмैрда рднोрдЬрди рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा। рдлूँрдХрдиी рд╕े рдлूंрдХ рдоाрд░,рдеा рдЪुрд▓्рд╣ा рдЬрд▓рддा, рдоाँ рдХे рд╣ाрдеों рд╕े рдЙрд╕ рдкрд░ рдЦाрдиा рдмрдирддा рдеा। рдкрдЯрд░ी рдкрд░ рдмैрда рдоाँ рдХे рд╕рднी рдХाрдо рдкूрд░े рд╣ोрддे рдеे, рдХрдкрдб़े рдзोрдиे рддрдХ рд╕рднी рдХाрдо рдкрдЯрд░ी рдкрд░ рд╣ोрддे рдеे। рдШुрдЯрддी рджाрд▓ рдкрддीрд▓ी рдоें,рдЙрдмाрд▓ рдиिрдХाрд▓ा рдЬाрддा, рд░ोрдЯी рд╕ेंрдХрдиे рдХो рдХोрдпрд▓े рдЪिрдордЯे рд╕े рдХрд░рдиे рд╣ोрддे рдеे। рд╡рд╣ рд╕्рд╡ाрдж рджाрд▓ рдХा рдЖрдЬ рддрд▓рдХ рднी рдпाрдж рд╣рдоें рд╣ै, рдЧрди्рдиे рдХे рд░рд╕ рдХी рдЦीрд░ рдХा рд╡ो рд╕्рд╡ाрдж, рдпाрдж рд╣рдоें рд╣ै। рдлूрд▓ी рдФрд░ рдХрд░ाрд░ी рд░ोрдЯी,рддाрдЬ़ा рдордХ्рдЦрди рд░рдЦрдХрд░, рд╕ाрдЧ рдЪрдиे рдХा рдШुрдЯा рд╣ुрдЖ рдордХ्рдХा рд░ोрдЯी,рдпाрдж рд╣рдоें рд╣ै। рд╕ोрдЪ рд░рд╣ा рд╣ूँ рдлिрд░ рд╕े рдмрдЪрдкрди рдкा рдЬाँрдК, рдЪूрд▓्рд╣े рд╕рдо्рдоुрдЦ рдмैрда рдХрд░ рд░ोрдЯी рдлिрд░ рдЦाрдКँ। рддाрдЬा рдордЯ्рдаा рд╕ाрде рдоें рдордХ्рдЦрди рджाрд▓ рдЙрд░рдж рдХी, рдПрдХ рдФрд░ рд░ोрдЯी рдХी рдЬ़िрдж,рдоाँ рдХा рдк्рдпाрд░ рдкाрдКँ 'Maahir'

Ghazal-133

рдЧ़рдЬ़рд▓- рдмрд╕ 'рдЗрдл''рдмрдЯ'рдоें рд╣ी рджिрди рдЧँँрд╡ाрдпा рди рдХрд░, рддेрд░ा рдЬो рддрдЬुрд░्рдмा рд╣ै,рдЬाрдпा рди рдХрд░। рдмрд╣ुрдд рдЭूрда рдмोрд▓े,рди рд╕рдЪ рдорд░ рд╕рдХा, рд╣реШीреШрдд рд╕े рдирдЬ़рд░ें рдЪुрд░ाрдпा рди рдХрд░। рдЙрди्рд╣ें рддेрд░ी рддрдХрд▓ीреЮ рджेрддी рд╣ै рд╕ुрдЦ, рд▓рдЧे рдЪोрдЯ рддो рддрдб़рдлрдб़ाрдпा рди рдХрд░। рд╣ुрдИ реЫिंрджрдЧी рдЬुрд░्рд░рддों рд╕े рд╢ुрд░ू, рдЗрд╕े рд╕ोрдЪ рдоें рд╣ी рдЧँрд╡ाрдпा рди рдХрд░। рдХрднी рджिрд▓ рдЬो рдЯूрдЯा рдЬुрдб़ेрдЧा рдирд╣ीं, рд╣рд╕ीं реЩ्рд╡ाрдм'рдпूँ рд╣ी'рджिрдЦाрдпा рди рдХрд░। рд╕िрдпाрд╕рдд рдоें рдмाрддों рдХे рдорддрд▓рдм рдХрд╣ाँ? , рдпे рдЭांрд╕े рд╣ैं рдЭांрд╕ों рдоें рдЖрдпा рди рдХрд░! 'рдЧिрдиीрдкिрдЧ' рди рдоुрдЭрдХो рд╕рдордЭ рджोрд╕्рдд рдЕрдм, рдХिрдпा рдЬो рди реЩुрдж рд╡ो рд╕ुрдЭाрдпा рди рдХрд░। реЫрд╣ां рдХे реЪрдоों рд╕े рдиреЫрд░ рдлेрд░ рдХрд░, рдоुрд╣рдм्рдмрдд рдХी реЪреЫрд▓ें рд╣ी рдЧाрдпा рди рдХрд░। 'Maahir'

Ghazal-132

рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ै рдПрдХ рдЧ़рдЬ़рд▓- рдЖрд╕рдоां рдХा рдЬो рдмрд╣ुрдд,рдЧुрдгрдЧाрди рдХрд░рддे рд░рд╣ рдЧрдП, рд╡ो рдзрд░ा рдХा рджोрд╕्рддो,рдиुрдХ्рд╕ाрди рдХрд░рддे рд░рд╣ рдЧрдП। рдл़рд░्рдЬ़ рдЬो рджिрд▓ рд╕े рдиिрднाрддा рд╣ै,рдЙрдкेрдХ्рд╖िрдд рд░рд╣ рдЧрдпा, рдоुрдЬрд░िрдоों рдХा рдХिрди्рддु рд╡ो рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░рддे рд░рд╣ рдЧрдП। рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рдоौрдЬ़рдорд╕्рддी рд╕े рди рдЬो рдКрдкрд░ рдЙрдаे, рд╡ो рдЬ़рдоा рдмрд╕ рдХрд╖्рдЯ рдХे рд╕ाрдоाрди рдХрд░рддे рд░рд╣ рдЧрдП। рдЪाрд╣ рдеी рдЕрдоृрдд рдХी рдЙрдирдХो,рд╕्рд╡ाрд░्рде рдХे рдХाрд░рдг рдордЧрд░, рдЬ़िрди्рджрдЧी рднрд░ рд╡ो рдорд╣рдЬ рд╡िрд╖рдкाрди рдХрд░рддे рд░рд╣ рдЧрдП। рджेрд╢ рдХुрдЫ рдЕрдкрдиी,рд╕рдордЭрджाрд░ी рд╕े рдЙрди्рдирддि рдХрд░ рд╕рдХे, рдФрд░ рдХुрдЫ рдЗंрд╕ाрди рдХो рд╣рд▓рдХाрди рдХрд░рддे рд░рд╣ рдЧрдП। рдЧ़рд▓рддिрдпों рд╕े рд╕ीрдЦ рд▓ेрдХрд░,рд▓ोрдЧ рдХुрдЫ рдЖрдЧे рдмрдв़े, рд╢ेрд╖ рдмрд╕ рд╕рдд्рдХрд░्рдо рдХा рдЕрднिрдпाрди рдХрд░рддे рд░рд╣ рдЧрдП। рд╢ाрдиो-рд╢ौрдХрдд рдХाрд▓्рдкрдиिрдХ рдЬो рдеी рд╡ो рдЙрд╕рдХे рдлेрд░ рдоें, рдЖрджрдоीрдпрдд рдХा рдмрд╣ुрдд рдиुрдХ्рд╕ाрди рдХрд░рддे рд░рд╣ рдЧрдП। 'Maahir'

Tarhi Mushaira.Ghazal

рдЧ़рдЬ़рд▓: ----- рдмрд╕ рдоेрд░ी рдЗрд╕ реЫिंрджрдЧी рдоें рдЗрдХ рдпрд╣ी рдЪрдХ्рдХрд░ рд╣ुрдЖ рдоैं рдЬрд╣ाँ рдкैрджा рд╣ुрдЖ рдЙрд╕ рдЬा рди рдоेрд░ा рдШрд░ рд╣ुрдЖ //1 рдоुрдЭрд╕े рдмрдв़рдХрд░ рдХौрди рдмेрдЪाрд░ा рдеा рд░ाрд╣-рдП-рдЗрд╢्реШ рдоें рддुрдЭрд╕े рдмрдв़рдХрд░ рдХौрди рдЙрд▓्реЮрдд рдоें рд╕िрддрдо-рдкрд░рд╡рд░ рд╣ुрдЖ //2 рдФрд░ рддो рдмрд╕ рджोреЫреЩ-рдП-рджुрди्рдпा рдоें рд╣ी реШाрдПрдо рд░рд╣े рдЙрд╕рдХो рд╣ी рдЬрди्рдирдд рдоिрд▓ी рддू рдоेрд╣рд░рдмाँ рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╣ुрдЖ //3 рд╣िंрджी рдЙрд░्рджू рдоें рдпрд╣ी рдЗрдХ реЮрд░्реШ рд╣ै, рд▓реЮ्реЫों рдХा, рдмрд╕ рдЖँрдЦ рдЙрд╕рдХी рдирдо рд╣ुрдИ рдФрд░ рдоेрд░ा рджीрджा рддрд░ рд╣ुрдЖ //4 рдЙрдо्рд░ рдХी рдордд рдзौंрд╕ рджे рддू, рд╕рдмрдХो рдпे рдоाрд▓ूрдо рд╣ै рдЖрджрдоी рдХे рдЬрди्рдо рд╕े рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ाँ рдмंрджрд░ рд╣ुрдЖ //5 рд╕ुрдЦ рдоिрд▓ा рдпा рджुрдЦ рдоिрд▓ा, реЩुрд╢िрдпाँ рдоिрд▓ीं рдпा реЪрдо рдоिрд▓े реЫिंрджрдЧी рдоें рдЬो рд╣ुрдЖ, рдЬैрд╕ा рд╣ुрдЖ, рдмेрд╣рддрд░ рд╣ुрдЖ //6 рдЧाँрд╡ рдХे рд╣ी рдХुрдЫ рднрд▓े рд╕рдЬ्рдЬрди рдиे рдЖрдХрд░ рдХी рдорджрдж рдЬрдм рдХрднी рднी рд╣ाрдИрд╡े рдкрд░ рдЯ्рд░рдХ рдоेрд░ा рдкंрдЪрд░ рд╣ुрдЖ //7 'рд░ाреЫ'рдЗрдХ рдоिрд╕्рдХीрди рдХुрдирдмे рдоें рд╣ुрдЖ рдоेрд░ा рдЬрдирдо рддंрдЧрд╣ाрд▓ी рдФрд░ рджुрдЦों рд╕े рд╕ाрдордиा рдоेрд░ा рд╢рдм्рджाрд░्рде- --------- рдЬा- рдЬрдЧрд╣ рд░ाрд╣-рдП-рдЗрд╢्реШ рдоें- рдк्рд░ेрдо рдХी рд░ाрд╣ рдоें рдЙрд▓्реЮрдд- рд╡рд╣ рдордиोрд╡ृрдд्рддि рдЬो рдХिрд╕ी рдХो рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд╕рдордЭрдХрд░ рд╕рджा рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рдпा рдкाрд╕ рд░рд╣рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддी рд╣ै, рджोрд╕्рддों рдпा рдоिрдд्рд░ों рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рд╕ंрдмंрдз, рдк्рдпाрд░, рдк्рд░ेрдо, рд╕्рдиेрд╣, рдоोрд╣рдм्рдмрдд, рдЪाрд╣рдд рд╕िрддрдо-рдкрд░рд╡рд░- рдЬ़ाрд▓िрдо, рдЕрди्рдпाрдпी, рд╕िрддрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рджोреЫреЩ-рдП-рджुрди्рдпा- рд╕ंрд╕ाрд░ рд░ूрдкी рдирд░рдХ реШाрдПрдо- рдХिрд╕ी рдиिрдпрдд рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЯिрдХा рдпा рдард╣рд░ा рд╣ुрдЖ, рдЕрдкрдиी рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рд░рд╣рдиा, рджृрдв़, рдордЬрдмूрдд, рдкाрдпрджाрд░, рд╕्рдеाрдпी, рдЯिрдХाрдК, рдмрд░реШрд░ाрд░, рдЬो рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो, рд╕्рдеिрд░, рдпрдеाрд╡рдд, рд╢ेрд╖ рдоेрд░ा рджीрджा рддрд░ рд╣ुрдЖ- рдоेрд░ी рдЖँрдЦ рдирдо рд╣ुрдИ рдоिрд╕्рдХीрди- рджрд░िрдж्рд░, рдиिрд░्рдзрди, реЪрд░ीрдм, рдоुрд╣рддाрдЬ, рдмेрдЪाрд░ा, рдкрд░ेрд╢ाрди рд╣ाрд▓, рдЖрдзीрди, рдХंрдЧाрд▓, рд╕ीрдзा рд╕ाрдзा, рд▓ाрдЪाрд░, рднोрд▓ा, рд╡िрдирдо्рд░ рдХुрдирдмा- рдПрдХ рдШрд░ рдХे рд▓ोрдЧ рдпा рдПрдХ рд╣ी рдХрд░्рддा рдХे рдЕрдзीрди рдпा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ, рдкрд░िрд╡ाрд░, рдШрд░ाрдиा, реЩाрдирджाрди рдоिрд░्реЫा реЪाрд▓िрдм рдХी реЪреЫрд▓ ------------------ рдХ़рддрд░ा-рдП-рдордп рдмрд╕-рдХि рд╣ैрд░рдд рд╕े рдирдл़рд╕-рдкрд░рд╡рд░ рд╣ुрдЖ рдЦ़рдд्рдд-рдП-рдЬाрдо-рдП-рдоै рд╕рд░ाрд╕рд░ рд░िрд╢्рддा-рдП-рдЧौрд╣рд░ рд╣ुрдЖ //1 рдП'рддिрдмाрд░-рдП-рдЗрд╢्рдХ़ рдХी рдЦ़ाрдиा-рдЦ़рд░ाрдмी рджेрдЦрдиा рдЧ़ैрд░ рдиे рдХी рдЖрд╣ рд▓ेрдХिрди рд╡ो рдЦ़рдл़ा рдоुрдЭ рдкрд░ рд╣ुрдЖ //2 рдЧрд░рдоी-рдП-рджौрд▓рдд рд╣ुрдЗ рдЖрддिрд╢-рдЬ़рди-рдП-рдиाрдо-рдП-рдиिрдХो рдЦ़ाрдиा-рдП-рдЦ़ाрддिрдо рдоें рдпाрдХ़ूрдд-рдП-рдирдЧीं рдЕрдЦ़्рддрд░ рд╣ुрдЖ //3 рдирд╢्рд╢ा рдоें рдЧुрдо-рдХрд░्рджा-рд░ाрд╣ рдЖрдпा рд╡ो рдорд╕्рдд-рдП-рдл़िрдд्рдиा-рдЦ़ू рдЖрдЬ рд░ंрдЧ-рд░рдл़्рддा рджौрд░-рдП-рдЧрд░्рджिрд╢-рдП-рд╕ाрдЧ़рд░ рд╣ुрдЖ //4 рджрд░्рдж рд╕े рджрд░-рдкрд░्рджा рджी рдоिрдЬ़्рдЧाँ-рд╕िрдпाрд╣ाँ рдиे рд╢िрдХрд╕्рдд рд░ेрдЬ़ा рд░ेрдЬ़ा рдЙрд╕्рддुрдЦ़्рд╡ाँ рдХा рдкोрд╕्рдд рдоें рдирд╢्рддрд░ рд╣ुрдЖ //5 рдЬ़ोрд╣рдж рдЧрд░рджीрджрди рд╣ै рдЧрд░्рдж-рдП-рдЦ़ाрдиा-рд╣ा-рдП-рдоुрдирдЗрдоाँ рджाрдиा-рдП-рддрд╕्рдмीрд╣ рд╕े рдоैं рдоोрд╣рд░ा-рджрд░-рд╢рд╢्рджрд░ рд╣ुрдЖ //6 рдР рдм-рдЬ़рдм्рдд-рдП-рд╣ाрд▓-рдП-рдиा-рдЕрдл़्рд╕ुрд░्рджाрдЧाँ рдЬोрд╢-рдП-рдЬुрдиूँ рдирд╢्рд╢ा-рдП-рдордп рд╣ै рдЕрдЧрд░ рдпрдХ-рдкрд░्рджा рдиाрдЬ़ुрдХ-рддрд░ рд╣ुрдЖ //7 рдЗрд╕ рдЪрдорди рдоें рд░ेрд╢ा-рджाрд░ी рдЬिрд╕ рдиे рд╕рд░ рдЦेंрдЪा 'рдЕрд╕рдж' рддрд░ рдЬ़рдмाрди-рдП-рд▓ुрдд्реЮ-рдП-рдЖрдо-рдП-рд╕ाрдХ़ी-рдП-рдХौрд╕рд░ рд╣ुрдЖ //8 рдоिрд░्реЫा реЪाрд▓िрдм

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा A-04

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा рдЕрдз्рдпाрдп рез: рдЖрдд्рдоाрдиुрднूрддि рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ : рдПрдХो рд╡िрд╢ुрдж्рдзрдмोрдзोрд╜рд╣рдоिрддि рдиिрд╢्рдЪрдп рд╡рд╣्рдиिрдиा । рдк्рд░рдЬ्рд╡ाрд▓्рдп рдЕрдЬ्рдЮाрди рдЧрд╣рдирдо् рд╡ीрддрд╢ोрдХ : рд╕ुрдЦी рднрд╡ ॥реп॥ ‘рдоैं рд╣ूँ рд╡िрд╢ुрдж्рдз рдмोрдзрдд्рд╡рдо् ‘ рдЗрд╕ рдиिрд╢्рдЪрдп рдХी рдЕрдЧ्рдиि рдоें рдЬрд▓ рддू । рдЧрд╣рди рдЕрдЬ्рдЮाрди рд╕े рд╣ोрдХрд░ рд╢ोрдХ- рдоुрдХ्рдд рддुрд░ंрдд рд╕ुрдЦी рд╣ोрдЧा рддू ॥реп॥ рдпрдд्рд░ рд╡िрд╢्рд╡рдоिрджрдо् рднाрддि рдХрд▓्рдкिрдд рд░рдЬ्рдЬुрд╕рд░्рдкрд╡рдд् । рдЖрдирди्рджрдкрд░рдоाрдирди्рдж : рд╕ рдмोрдзрд╕्рдд्рд╡рдо् рд╕ुрдЦрдо् рдЪрд░ ॥резреж॥ рдпрд╣ाँ ‘ рд░рд╕्рд╕ी рдоें рд╕рд░्рдк рдХे рднрдп рд╕ा’ рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ рджिрдЦрддा рд╣ै рд╕рднी । рдЖрдирди्рдж-рдкрд░рдоाрдирди्рдж рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рддू рдоुрдХ्рдд рд╣ो рд╕ुрдЦ рд╕े рд╡िрдЪрд░ ॥резреж॥ Paavan Teerth

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा A-03

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा рдЕрдз्рдпाрдп рез : рдЖрдд्рдоाрдиुрднूрддि рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рдПрдХो рдж्рд░рд╖्рдЯाрд╕ि рд╕рд░्рд╡рд╕्рдп рдоुрдХ्рддрдк्рд░ाрдпोрд╜рд╕ि рд╕рд░्рд╡рджा । рдЕрдпрдоेрд╡ рд╣ि рддे рдмрди्рдзो рдж्рд░рд╖्рдЯाрд░ं рдкрд╢्рдпрд╕ि рдЗрддрд░рдо् ॥рен॥ рддू рдПрдХ рдж्рд░рд╖्рдЯा рд╕рднी рдХा рдкрд░ рдоुрдХ्рдд рд╕рдмрд╕े рд╕рд░्рд╡рджा । рдмंрдзрди рддेрд░ा рдоाрдд्рд░ рдЗрддрдиा рддू рджेрдЦрддा рдиिрдЬ рдХो рдЕрд▓рдЧ ॥рен॥ рдЕрд╣рдо् рдХрд░्рддा рдЗрддि рдЕрд╣рдо् рдоाрдирдорд╣ाрдХृрд╖्рдг рдЕрд╣ि:рджंрд╢िрдд : । рди рдЕрд╣ं рдХрд░्рддेрддि рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЕрдоृрддрдо् рдкीрдд्рд╡ा рд╕ुрдЦी рднрд╡ ॥рео॥ ‘рдХрд░्рддा рдоैं рд╣ूँ ‘ рдпрд╣ рд╕рдордЭ рдХрд░ рдХाрд▓े рдиाрдЧ рдХे рджंрд╢ рд╕े рддू рд╣ै рдбрд╕ा ‘рдоैं рдирд╣ीं рдХрд░्рддा ‘ рд╕рдордЭрдХрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕-рдЕрдоृрдд рдкाрди рдХрд░ рддू рд╣ो рд╕ुрдЦी ॥рео॥ Paavan Teerth

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा A-02

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा рдЕрдз्рдпाрдп реи : рдЖрдд्рдо- рдЕрдиुрднूрддि рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рди рдд्рд╡ं рд╡िрдк्рд░ाрджिрдХो рд╡рд░्рдгो рди рдЖрд╢्рд░рдоी рди рдЕрдХ्рд╖ рдЧोрдЪрд░:। рдЕрд╕ंрдЧोрд╜рд╕ि рдиिрд░ाрдХाрд░ो рд╡िрд╢्рд╡рд╕ाрдХ्рд╖ी рд╕ुрдЦी рднрд╡ ॥рел ॥ рд╡िрдк्рд░ाрджि рддेрд░ा рд╡рд░्рдг *рдХ्рдпोंрдХрд░ рдЖрд╢्рд░рдоों** рд╕े рднिрди्рди рддू рд╣ै । рджृрд╖्рдЯि рдХा рд╡िрд╖рдп рди рддू рд╣ै рддू рдиि:рд╕ंрдЧ рд╣ै , рдиिрд░ाрдХाрд░ рддू рд╣ै рд╡िрд╢्рд╡-рд╕ाрдХ्рд╖ी рд░рд╣ рд╕ुрдЦी рд╣ो ॥рел॥ рдм्рд░ाрд╣्рдордг,рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп, рд╡ैрд╢्рдп, рд╢ूрдж्рд░ рдм्рд░рд╣्рдордЪрд░्рдп, рдЧृрд╣рд╕्рде, рд╡ाрдирдк्рд░рд╕्рде, рд╕ंрди्рдпाрд╕ । рдзрд░्рдо рдЕрдзрд░्рдоौ рд╕ुрдЦं рджु:рдЦं рдоाрдирд╕ाрдиि рди рддे рд╡िрднो । рди рдХрд░्рддाрд╕ि рди рднोрдХ्рддाрд╕ि рдоुрдХ्рдд рдПрд╡ाрд╕ि рд╕рд░्рд╡рджा ॥рем॥ рдзрд░्рдо-рдЕрдзрд░्рдо, рд╕ुрдЦ- рджु:рдЦ рдорди рдХी рдХ्рд░िрдпा рднрд░,рддेрд░ी рди рд╣ैं рд╣े рд╡िрднो । рдХрд░्рддा рдирд╣ीं рддू, рднोрдХ्рддा рдирд╣ीं рддू рдоुрдХ्рдд рддू рд╣ै рд╕рд░्рд╡рджा ॥рем॥ Paavan Teerth

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा A-01

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा рдЕрдз्рдпाрдп I : рдЖрдд्рдо- рдЕрдиुрднूрддि рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ : рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा рд╢ुрдж्рдз рдЕрдж्рд╡ैрдд рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдмीрд╕ рдЕрдз्рдпाрдпों рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЧ्рд░ंрде рд╣ै। рдЕрднी рддрдХ рдЗрд╕рдХे рдЕрди्рддिрдо рджो рдФрд░ рдЕрдаाрд░рд╣рд╡ें рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рдХुрдЫ рд╢्рд▓ोрдХों рдХा рднाрд╡ाрдиुрд╡ाрдж рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдЕрдм рдЧ्рд░ंрде рдХे рдк्рд░рдердо рдЕрдз्рдпाрдп рд╕े рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХрд░рддे рд╣ैं । рдпрд╣ рдХृрддि рд╡िрджेрд╣ рд░ाрдЬрд░्рд╖ि рдЬрдирдХ рдФрд░ рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рдЛрд╖ि рдХे рд╕ंрд╡ाрдж рдХे рд░ूрдк рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै । рдЬрдирдХ рдЙрд╡ाрдЪ: рдХрдеं рдЬ्рдЮाрдирдо् рдЕрд╡ाрдк्рдиोрддि рдХрдеं рдорд╕्рддिрд╖्рдХ : рднрд╡िрд╖्рдпрддि । рд╡ैрд░ाрдЧ्рдпं рдЪ рдХрдеं рдк्рд░ाрдк्рддрдо् рдПрддрдд् рдм्рд░ूрд╣ि рдордо рдк्рд░рднो ॥рез॥ рдХैрд╕े рд╣ोрдЧा рдк्рд░ाрдк्рдд рдЬ्рдЮाрди, рдХैрд╕े рд╣ोрдЧी рдоुрдХ्рддि । рдХैрд╕े рдкाрдКँрдЧा рд╡िрд░ाрдЧ рд╣े рдк्рд░рднो рдЖрдк рдХрд╣िрдпे рдоुрдЭрд╕े ॥рез॥ рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рдЙрд╡ाрдЪ : рдоुрдХ्рддिрдо् рдЗрдЪ्рдЫрд╕ि рдЪेрдд् рддाрдд рд╡िрд╖рдпाрди् рд╡िрд╖рд╡рдд् рдд्рдпрдЬ । рдХ्рд╖рдоा, рдЖрд░्рдЬрд╡рдо्, рджрдпा, рд╕ंрддोрд╖ рд╕рдд्рдпрдо् рдкीрдпूрд╖рд╡рдд् рднрдЬ ॥реи॥ рддाрдд ! рдоुрдХ्рддि рдЗрдЪ्рдЫा рддुрдЭे рдпрджि рд╣ै рдЫोрдб़ рд╡िрд╖рдпों рдХो рд╡िрд╖ рд╕рдоाрди । рдФрд░ рдХ्рд╖рдоा, рдЖрд░्рдЬрд╡,рджрдпा, рд╕ंрддोрд╖ рд╕рдд्рдп рдХो рддू рдкीрдпूрд╖ рд╕рдоाрди рдЬाрди ॥реи॥ Paavan Teerth

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा -06

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा рдЕрдз्рдпाрдп XIX : рдЖрдд्рдо-рд╕्рдеिрдд рдХ्рд╡ рджूрд░ं рдХ्рд╡ рд╕рдоीрдкं рд╡ा рдмाрд╣्рдпं рдЖрдн्рдпрди्рддрд░ं рдХ्рд╡ рд╡ा । рдХ्рд╡ рд╕्рдеूрд▓ं рдХ्рд╡ рдЪ рд╡ा рд╕ूрдХ्рд╖्рдоं рд╕्рд╡рдорд╣िрдо्рди рд╕्рдеिрддрд╕्рдп рдоे ॥рем॥ рдХрд╣ाँ рджूрд░ рдФрд░ рдкाрд╕ рдХрд╣ाँ рдмाрд╣рд░ рдХрд╣ाँ рднीрддрд░ рдХрд╣ाँ । рд╕्рдеूрд▓ рдХрд╣ाँ рдЕрдерд╡ा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдХрд╣ाँ рдЙрд╕рдХो рдЬो рдпोрдЧрд╕िрдж्рдз рд╣ोрдХрд░ рдмैрдаा ॥рем॥ рдХ्рд╡ рдоृрдд्рдпु: рдЬीрд╡िрддं рд╡ा рдХ्рд╡ рд▓ोрдХा : рдХाрд╕्рдп рдХ्рд╡ рд▓ौрдХिрдХрдо् । рдХ्рд╡ рд▓рдп : рдХ्рд╡ рд╕рдоाрдзिрд░्рд╡ा рд╕्рд╡рдорд╣िрдо्рди рд╕्рдеिрддрд╕्рдп рдоे ॥рен॥ рдоृрдд्рдпु рдХрд╣ाँ рдЕрдерд╡ा рдЬीрд╡рди рдХрд╣ाँ рд╡िрднिрди्рди рд▓ोрдХ рдХрд╣ाँ рдФрд░ рд▓ौрдХिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд╣ाँ । рд▓рдп рднी рдХрд╣ाँ рдФрд░ рд╕рдоाрдзि рднी рдХрд╣ाँ рдЙрд╕рдХो рдЬो рдпोрдЧрд╕िрдж्рдз рд╣ोрдХрд░ рдмैрдаा ॥рен॥ рдЕрд▓ं рдд्рд░िрд╡рд░्рдЧрдХрдердпा рдпोрдЧрд╕्рдп рдХрдердпाрдк्рдпрд▓рдо् । рдЕрд▓ं рд╡िрдЬ्рдЮाрдирдХрдердпा рд╡िрд╢्рд░ाрди्рддрд╕्рдп рдордоाрдд्рдордиि ॥рео॥ рдЬाрдиो рд╡्рдпрд░्рде рдЬीрд╡рди рдХी рддीрдиों рдЧрддि рдЬाрдиो рд╡्рдпрд░्рде рдХрдеा рдпोрдЧ рдХी । рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдмाрдд рднी рд╡्рдпрд░्рде рдЬाрдиो рдЙрд╕рдХो рд░рдо рдЧрдпा рд╣ै рдЖрдд्рдо рдоें рдЬो ॥рео॥ Paavan Teerth

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा -05

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा рдЕрдз्рдпाрдп XX : рдЬीрд╡рди - рдоुрдХ्рддि рдХ्рд╡ рд╡िрдХ्рд╖ेрдк: рдХ्рд╡ рдЪ рдПрдХाрдЧ्рд░ा рдХ्рд╡ рдиिрд░्рдмोрдз: рдХ्рд╡ рдоूрдврддा । рдХ्рд╡ рд╣рд░्рд╖ : рдХ्рд╡ рд╡िрд╖ाрджो рд╡ा рд╕рд░्рд╡рджा рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдпрд╕्рдп рдоे ॥реп॥ рднрдЯрдХाрд╡ рдХрд╣ाँ, рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рдХрд╣ाँ рдЬ्рдЮाрди рдкрд░िрдкूрд░्рдгрддा рдХрд╣ाँ, рдоूрдв़рддा рдХрд╣ाँ । рд╣рд░्рд╖ рдХрд╣ाँ , рд╡िрд╖ाрдж рдХрд╣ाँ рдоुрдЭ рд╕рд░्рд╡рджा рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рдХे рд▓िрдП ॥реп॥ рдХ्рд╡ рдЪ рдПрд╖ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ो рд╡ा рдХ्рд╡ рдЪ рд╕ा рдкрд░рдоाрд░्рдерддा । рдХ्рд╡ рд╕ुрдЦं рдХ्рд╡ рдЪ рд╡ा рджु:рдЦं рдиिрд░्рд╡िрдорд░्рд╢рд╕्рдп рдоे рд╕рджा ॥резреж॥ рдпрд╣ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рдФрд░ рдХрд╣ाँ рд╡рд╣ рдкрд░рдоाрд░्рде рднी । рд╕ुрдЦ рдХрд╣ाँ рдФрд░ рджु:рдЦ рднी рдХрд╣ाँ рдоुрдЭ рд╕рджा рд╡िрдорд░्рд╢рд╣ीрди рдХे рд▓िрдП ॥резреж॥ Paavan Teerth

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा -04

рдЕрд╖्рдЯाрд╡рдХ्рд░ рд╕ंрд╣िрддा рдЕрдз्рдпाрдп XIX : рдЖрдд्рдо-рд╕्рдеिрдд рдХ्рд╡ рджूрд░ं рдХ्рд╡ рд╕рдоीрдкं рд╡ा рдмाрд╣्рдпं рдЖрдн्рдпрди्рддрд░ं рдХ्рд╡ рд╡ा । рдХ्рд╡ рд╕्рдеूрд▓ं рдХ्рд╡ рдЪ рд╡ा рд╕ूрдХ्рд╖्рдоं рд╕्рд╡рдорд╣िрдо्рди рд╕्рдеिрддрд╕्рдп рдоे ॥рем॥ рдХрд╣ाँ рджूрд░ рдФрд░ рдкाрд╕ рдХрд╣ाँ рдмाрд╣рд░ рдХрд╣ाँ рднीрддрд░ рдХрд╣ाँ । рд╕्рдеूрд▓ рдХрд╣ाँ рдЕрдерд╡ा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдХрд╣ाँ рдЙрд╕рдХो рдЬो рдпोрдЧрд╕िрдж्рдз рд╣ोрдХрд░ рдмैрдаा ॥рем॥ рдХ्рд╡ рдоृрдд्рдпु: рдЬीрд╡िрддं рд╡ा рдХ्рд╡ рд▓ोрдХा : рдХाрд╕्рдп рдХ्рд╡ рд▓ौрдХिрдХрдо् । рдХ्рд╡ рд▓рдп : рдХ्рд╡ рд╕рдоाрдзिрд░्рд╡ा рд╕्рд╡рдорд╣िрдо्рди рд╕्рдеिрддрд╕्рдп рдоे ॥рен॥ рдоृрдд्рдпु рдХрд╣ाँ рдЕрдерд╡ा рдЬीрд╡рди рдХрд╣ाँ рд╡िрднिрди्рди рд▓ोрдХ рдХрд╣ाँ рдФрд░ рд▓ौрдХिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд╣ाँ । рд▓рдп рднी рдХрд╣ाँ рдФрд░ рд╕рдоाрдзि рднी рдХрд╣ाँ рдЙрд╕рдХो рдЬो рдпोрдЧрд╕िрдж्рдз рд╣ोрдХрд░ рдмैрдаा ॥рен॥ рдЕрд▓ं рдд्рд░िрд╡рд░्рдЧрдХрдердпा рдпोрдЧрд╕्рдп рдХрдердпाрдк्рдпрд▓рдо् । рдЕрд▓ं рд╡िрдЬ्рдЮाрдирдХрдердпा рд╡िрд╢्рд░ाрди्рддрд╕्рдп рдордоाрдд्рдордиि ॥рео॥ рдЬाрдиो рд╡्рдпрд░्рде рдЬीрд╡рди рдХी рддीрдиों рдЧрддि рдЬाрдиो рд╡्рдпрд░्рде рдХрдеा рдпोрдЧ рдХी । рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдмाрдд рднी рд╡्рдпрд░्рде рдЬाрдиो рдЙрд╕рдХो рд░рдо рдЧрдпा рд╣ै рдЖрдд्рдо рдоें рдЬो ॥рео॥ Paavan Teerth

Rasleela Nathdwara Style | Twin Eternals - Matter & Energy

Pavan Kumar Paavan Personal Blog Pavan Kumar Paavan Personal Blog